یک کارشناس ارشد معماری بیان کرد: از معماری مسجد النبی تا معماری متظاهرانه فرم گرا/ معماری امروز مشهد هیچ مطابقتی با معماری ایرانی اسلامی ندارد

پنجمین نشست مجازی گروه تلگرام مشهد تریبون با عنوان “معماری ایرانی اسلامی و نسبت آن با شهر مشهد ” برگزار شد.

در این جلسه مجازی محمد صادق یزدان پرست کارشناس ارشد معماری و مدرس دانشگاه گفت: در ابتدای بحث سوال را کمی ریشه ای تر مطرح می کنم، آیا اصلا معماری اسلامی داریم ؟به نظر می رسد که در یکی دو قرن اخیر که مستشرقین، بدنبال منافع خودشان در سرزمین ما و دیگر بلاد اسلامی، در حال کاویدن و غارت بودند، گونه ایی از معماری را از روی برخی نشانه های ملموس کشف و ضبط کرده اند و نامش رو معماری اسلامی نامیدند.

معماری اسلامی حاصل تفسیر معصوم

وی افزود: معماری اسلامی مفهومی پیچیده و فراتر از دریافت های سطحی ما هست، معماری اسلامی ریشه در حقیقت معماری و هویت اسلام دارد، می توان گفت معماری اسلامی حاصل تفسیر معصوم از حقیقت اسلام و تجسم ظرف مکانی ماهیت زندگی مسلمان شیعه در بستر مکان هست که تنها بنای معماری که اینگونه و  به دستان پر برکت رسول الله شکل گرفت، مسجد النبی بود.

یزدان پرست بیان کرد :البته این مباحث کاملا حاصل تأویل بنده بوده و قابل نقد می باشد،  معماری شکل یافته به دست معمصوم فضا را بر فرم ارجحیت می دهد و معماری دینی، پرهیز از فرم گرایی دارد و فضا که ماهیت معماری متاثر از آن است، اصل و پایه تلقی می شود.

این مدرس دانشگاه خاطر نشان کرد : فضای مسجد النبی جهت دار م باشد و  این جهت ریشه در مرکز انرژی بخش کره زمین، یعنی کعبه دارد،  حتی در معماری گذشته ما، جهت قبله یکی از مهمترین جهات تعیین کننده ساختار شهر و حتی تک بنا بوده است، در معماری مسجد النبی ارتفاع دیواره برابر قد انسان لحاظ می شود و توجه به تناسبات انسانی و مقیاس الویت دارد در صورتی که شهر ما بر پایه تناسبات ماشین و اهمیت آن سازماندهی شده و هنوز بر همین باور مدیریت می شود البته بنده مسجد النبی کنونی رو نمی گویم و بخش قدیم مسجد بصورت کروکی های دستی و اولیه که برداشت از سفرنامه ها شده را در ذهن دارم.

این کارشناس ارشد معماری ادامه داد: معماری مسجد النبی ریشه در مواد و متریال محلی داشته و با یافته های قابل استفاده از همان آب و خاک تکمیل می شود و لیف خرما بخش سمت قبله و محراب رو پوشش می داده است.

معماری متظاهرانه فرم گرا پس از صدر اسلام

یزدان پرست افزود : جالب است که اسلام در هر سرزمینی که وارد می شود وامدار تجربیات ساکنان آن عرصه در خلق فضا هست اما پس از صدر اسلام هر کس دستاویزی رو انتخاب می کند و معماری متظاهرانه فرم گرایی را در دستور کار خودش قرار می دهد.

وی اذعان داشت : هر علم از سه منظر تعریف به موضوع ماهیتی، تعریف به مسایل دخیل که بر هم کنش دارند و  قابل تعریف به غایت و فایده قابل بیان و تعریف است البته هیچ کدوم این تعاریف را بنده اشراف ندارم و نمی توانم از معماری اسلامی بیان کنم اما معصومین به سبب علم کامله که به اذن حضرت حق در اختیار دارند و اشرافی که به ماهیت معماری دارند ( چون حقیقت زندگی انسانی را می دانند) می توانند دست به خلق فضایی برخاسته از چنین مفهومی بزنند.

یزدان پرست خاطر نشان کرد: البته در دید دیگری به این بحث باید گفت ما معماری سرزمینهای مسلمانان رو داریم، هر سرزمینی که به سبب داشتن مردمانی که اکثر آن ها مسلمان هستند و به سبب نوع رفتارهای جمعی، نیاز به عرصه ها و ظرف مکانی های مخصوص به خود دارند، اگر مسلمان باشند، شهر و متاثر از آن فضا معماری با نیازهای جمع همراهی می کند.

گنبد، طاق و کاشی شرط اسلامی بودن بنا نیست

این مدرس دانشگاه ادامه داد: هیچ جا در متون مذهبی و دینی ما گنبد و طاق و کاشی و … رو شرط اسلامی بودن بنا ندانستند،  جالب هست که وقتی امویان حاکم می شوند از معماری بیزانس کپی بردا ی می کنند و زمانی که عباسیان می آیند به سبب وزرای ایرانی و نسبتی که با دانشمندان ایران دارند از تجربه سازه ایی و اقلیمی پوشش فضا به کمک طاق و قوس بهره می برند.

این کارشناس ارشد معماری تصریح کرد : اهمیت و ارجحیت فضا بر فرم، توجه به مقیاس انسانی، توجه به بستر مکانی، توجه به همراهی و همراستایی با بوم (فرهنگ و محیط) سرزمین و منطقه و  پاسخگویی به نیازهای گروه زیستی مسلمان و تاکید بر اهمیت فعالیتهای جمع گرایانه و مشارکتی از ویژگی های معماری اسلامی ایرانی است که مغفو مانده است.

معماری امروز مشهد هیچ مطابقتی با معماری ایرانی اسلامی ندارد

وی در پایان در خصوص وضعیت معماری شهر مشهد بیان کرد : در چند جمله کوتاه معماری امروز مشهد نه در حوزه مسایل برنامه ریزی و طراحی شهری و نه در حوزه ساخت فضا، هیچ مطابقتی با معماری با هویت و ریشه دار ایرانی اسلامی ندارد و حاصل پناه بردن به راهکارهای دیکته شده ای است که ریشه ندارد.

مخاطبین عزیز، نخبگان شهری مشهد، علاقه مندان به موضوعات فرهنگی و اجتماعی، مدیران و … می توانند جهت پیشنهاد بحث های مجازی یا پرسش و پاسخ هایی از این دست با smjmj@ در تلگرام در ارتباط باشند یا به [email protected] ایمیل بزنند.