تسریع تخلیه بافت اطراف حرم با مصوبه اخیر شورای شهر مشهد

«بیشتر مغازه‌های اینجا یک زمانی چارق دوزی و گیوه دوزی بود، اما الان هیچ مغازه‌ای از آن زمان نمانده، الان همه فروشنده شدن، کسی تولید نمی‌کنه، همه خدماتی شدن، تولیدی‌ها همه رفتن خارج شهر»؛ اینها را یکی از کسبه قدیمی بازار نوغان می‌گوید. نوغان به گفته یکی از اهالی، قدیمی‌ترین محله ایران است و قدمتی حدود ١۵٠٠ سال دارد. مردم مشهد نوغان را از روایتی می‌شناسند که می‌گوید زنان نوغان در جو خفقان حکومت عباسی، برای شرکت در مراسم تشییع پیکر حضرت رضا (ع) مهریه شان را به شوهران‌شان بخشیدند تا به آنان اجازه شرکت در این مراسم را بدهند. این روایت را پیرمردی که در گوشه حجره‌اش در راسته اصلی بازار نشسته تعریف می‌کند و می‌گوید  کههنوز هم مردم محله به این تاریخ افتخار می‌کنند. در تاریخ شکل‌گیری حرم امام رضا (ع) هم ذکر شده است که در سال‌های آغازین دفن حضرت در مشهد، زمین‌های اطراف حرم خالی از سکنه بود و نوغان که یکی از دو آبادی معروف و معتبر توس بود، تنها نقطه مسکونی منطقه محسوب می‌شد. اما حالا از این محله ١۵٠٠ ساله چند بنای تاریخی در حال تخریب مانده و مغازه‌هایی که در راسته اصلی آن اجناس درجه سوم چینی می‌فروشند. هرچند با بازدید از دیگر مناطق بافت تاریخی منطقه ثامن، می‌شود به این نتیجه رسید که راسته نوغان که منتهی به میدان طبرسی می‌شود، یکی از پویا‌ترین مناطق این محدوده است. و مناطق دیگر محدوده اطراف حرم تسلیم جولان بناهای بی‌ربط و بی‌هویتی شده‌اند که می‌توانند در هر کجای دنیا قد علم کنند، اما این نقطه را انتخاب کرده‌اند چرا که سودای سرمایه‌داری را در سر داشتن قربانی می‌خواهد و کدام قربانی مظلوم‌تر از بناهای تاریخی شهرها. اما در کنار تخریب این بافت ارزشمند، خرده‌فرهنگ‌هایی هم به تدریج به دست فراموشی سپرده می‌شوند. فرهنگ زیارت این روزها به سایه رفته، حالا دیگر خبری از چاووشی خوانی در اطراف حرم نیست، حالا خبری از عطر دارچین و زعفران و هل در چند قدمی حرم نیست. بازار سنتی زیر سایه مجتمع‌های بزرگ تجاری هر روز کم رونق‌تر می‌شود و همین موضوع باعث کمرنگ شدن بسیاری از سنت‌ها و فرهنگ‌هایی می‌شود که به تدریج کنار گذاشته می‌شوند و همین روند تدریجی مانع بروز هر گونه حساسیتی نسبت به تغییرات عمده فرهنگی می‌شود.

بافت تاریخی٣۶٠ هکتاری مشهد، طبق آمارهای رسمی در سال ٧۴ حدود ۶٠ هزار نفر ساکن داشت، یعنی ١٧۶ نفر در هر هکتار، امروز آمار ساکنان آن به ۴٠ نفر در هر هکتار رسیده است، یعنی حدود ١۵درصد از آماری که در سال ٧۴ اعلام شده بود. این به معنای کوچ اجباری ساکنان این مناطق به شهرهای دیگر یا مناطق دیگری از مشهد است. همین است که مسوولان حتی برای ساخت مدرسه در این منطقه انگیزه‌ای ندارند و منطقه ثامن هر روز تجاری‌تر از قبل می‌شود و همین موضوع امنیت منطقه را که هرروز از سکنه بومی آن کاسته می‌شود، تحت تاثیر قرار می‌دهد. اما مصوبه اخیر شورای شهر در این خصوص به این کوچ و خالی شدن این منطقه از سکنه مقیم دامن زده است. شورای اسلامی شهر مشهد در صد وبیست و ششمین جلسه خود با اعطای معوض برای تملک املاک در بافت تاریخی اطراف حرم مطهر رضوی از سوی شهرداری موافقت کرد. با تصویب این لایحه به شهرداری مشهد اجازه داده شد برای تسریع در اجرای طرح بهسازی و نوسازی نسبت به معاوضه املاک متعلق به مالکان واقع در طرح‌های مذکور با املاک شهرداری با شرایط مصوب اقدام کند. این خبر به معنای تسریع تخلیه بافت اطراف حرم و در نتیجه تخریب سریع‌تر این بافت ارزشمند است که بخش مهمی از هویت این شهر محسوب می‌شود.

منبع : روزنامه اعتماد