خانه تاریخی “صاحب علم” نیازمند توجه مسئولان/ خانه ای گم شده در تاریخ مشهد

در گشتی خبری تاریخی به سراغ یکی از آثار ملی شهر مشهد و یکی از خانه های تاریخی رفتیم.

خانه صاحب علم مربوط به دوره اول پهلوی است و در مشهد، خیابان خسروی، بازار سرشور، سر شور۱۴ واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۲ تیر ۱۳۸۴ با شمارهٔ ثبت ۱۲۰۶۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

به خیابان سرشور ۱۴ که میرسیم با خانه ای قدیمی و ظاهرا متروکه مواجه می شویم. از اهالی حاضر و کسبه سوال می کنیم که خانه “صاحب علم” کجاست؟ آیا همین خانه نبش خیایان سرشور ۱۴ است؟ اما در واکنشی عجیب هیچ یکی از اهالی و حتی کسبه محل نام “خانه صاحب علم” را نشنیده اند. حتی می گویند آدرس اشتباهی به شما داده اند و در بازار سرشور خانه تاریخی و اثر ملی نداریم!

به هر حال آدرس همان است که در ویکیپدیا آمده و خانه دیگری آنجا نیست. سوالی که اینجا در ذهن ایجاد شد این بود که چرا میراث فرهنگی استان مانند بسیاری از استان ها بر روی خانه ها نشان یا تابلویی قرار نمی دهد که آثار ملی به صورت مشخص در معرض دید قرار گیرند. سوالی که بعدها وفا ثابتی مدیر پایگاه میراث فرهنگی منطقه ثامن مشهد به ما اینگونه پاسخش را داد: یکی ازدلایلی که این خانه ها تابلو ندارند محدودیت های اعتباری است اما به طور کلی این موضوع در دست اقدام است و به دنبال طراحی یک الگو مناسب برای همه آثار تاریخی مشهد هستیم تا بر روی آن نام اثر و تاریخ ثبت آن در آثار ملی درج گردد.

وی افزود: در بسیاری از شهرها، آثار تاریخی با یک پلاک یا یک نشان مشخص می شوند و این امر جزء اقدامات جدید ما در سال جدید است و در صورت وجود اعتبار این کار را می کنیم و برای این امر ممکن است از سایر دستگاه ها کمک بگیریم.

توضحیاتی که هم قانع کننده است و هم قانع کننده نیست، زیرا  تاخیر سازمان میراث فرهنگی برای نصب این نشان ها برای شهر تاریخی مشهد قابل توجیه به نظر نمی رسد آن هم در شرایطی که حتی اهالی محل از وجود یک اثر تاریخی در آنجا بی خبر هستند.

ضمن آنکه به نظر نمی رسد نصب یک تابلو یا نشان برای آثار ملی در شهر مشهد خیلی هزینه بالا و سنگینی داشته باشد.

اما به هر حال خانه را پیدا کردیم اما در آن بسته است و هیچ نشانه ای از حیات در آن نیست. ظاهر خانه مورد رسیدگی قرار نگرفته و کم کم از فرم خودش می افتد! یک باب  مغازه دو طبقه هم به این خانه چسبیده است که پشت آن به حیات خانه قدیمی محدود می شود. به دنبال راهی برای ورود می گردیم و در نهایت به پشت خانه می رویم. هیچ راهی برای ورود به خانه نداریم مگر آنکه از زمین پارکینگ آنجا بگذریم. پارکینگ هم از آن نوع درآمدزا برای اشخاص مجهول الهویه! فردی مانع ورود ما و عکاسمان به محوطه می شود و اعلام می کند شما حق ورود به زمین را ندارید!

وقتی از او می پرسیم که شما چه کسی هستید و با چه حقی این زمین را پارکینگ کرده اید شروع به تهدید می کند و مانع حضور ما می شود. به او می گوییم که قصد عکاسی از این خانه تاریخی را داریم که وی می گوید حیات خانه را به زائر اجاره داده است و شما حق ورود ندارید.

سوال بعدی که برای ما پیش می آید این است که آیا می توان در یک اثر ملی زائر را اسکان داد؟ آن هم در صورتی که در خیابان سرشور و اطراف آن پر از اقامتگاه مجاز است.به هر حال این سوال را مطرح می کنیم در صورتی که چنین اتفاقی افتاده باشد، مجاز است یا خیر.

وفا ثابتی در این زمینه به خبرنگار ما می گوید: میراث فرهنگی دارای یگان حفاظت است و این یگان به صورت دوره ای از تمام  آثار در سطح استان بازدید می کند و هرگونه مداخله یا آسیب رسیدن به بناهای تاریخی را گزارش میدهد اما حقوق مالکانه برای یک اثر تاریخی مثل سایر املاک است، البته استفاده مناسب از آثار ملی باید مد نظر باشد و میراث فرهنگی به عنوان نقش حاکمیتی و نظارتی، در صورت استفاده غیر اصولی از بنا تذکرات لازم را می دهد.

وی افزود: استفاده از یک خانه مسکونی برای اقامت زائر یک سابقه طولانی در مشهد دارد و بخشی از معیشت مردم مشهد بوده  و ما باید این فرهنگ را در قالب معاصر به شکل تحول یافته استفاده کنیم اما باید استانداردهای اقامتی رعایت شود که بخش گردشگری ما بر این مسائل نظارت دارد.

مدیر پایگاه میراث فرهنگی منطقه ثامن مشهد ادامه می دهد: یک اثر تاریخی وقتی استفاده نشود بیشتر آسیب می بیند تا اینکه مورد استفاده قرار گیرد، به طور کلی فیزیک  بنا یک کالبد است و روح آن بنا بهره برداران آن هستند و کالبد بدون روح رو به فنا خواهد رفت.

پس از گرفتن چند تصویر از محیط به میان چند نفر از اهالی میرویم که می گویند این خانه قرار است خراب گردد که این گفته ها نگرانی را برای انسان بیشتر می کند.در کنار این خانه ها دو خانه نوساز ۳ طبقه وجود دارد که این سوال را در ذهن ایجاد می کند که آیا قرار است این خانه مانند آنها شود؟

اما نکته نگران کننده تر مشاهدات عینی ما است. در بالای ضلع غربی خانه بخشی از گچ و سیمان فرو ریخته است و چوب های سقف و اسکلت چوبی مشاهده می شود که قطعا نیازمند مرمت است.

متاسفانه در سال های گذشته توجه کم به خانه های تاریخی مشهد باعث شده برخی از آنها تخریب شوند و برخی در دامان پروژه های عمرانی غول پیکر بلعیده گردند و این موضوعی است که نگرانی دلسوزان تاریخ و هویت مشهد را بیشتر می کند.

پیشنهاد مرتبط : عدم رعایت حریم آثار ملی در شهر مشهد:سازمان میراث فرهنگی و شهرداری پاسخگو باشند + تصاویر

پیشنهاد مرتبط: مدیر پایگاه میراث فرهنگی منطقه ثامن: اجازه ساخت و ساز جدید در حریم آثار ملی را نمی دهیم/مصوبات شورای عالی شهرسازی سایه امنی بر آثاری تاریخی مشهد ایجاد کرد

پیشنهاد مرتبط: رضا کیانیان: چگونه می‌توان خاطرات مشهد را جمع کرد وقتی تمام خانه‌های قدیمی آن را از بین می‌بریم؟