عدم رعایت حریم آثار ملی در شهر مشهد:سازمان میراث فرهنگی و شهرداری پاسخگو باشند + تصاویر

یکی از مشکلات اساسی شهر مشهد ناتوانی مسئولان جهت حفظ هویت شهری و عدم رعایت حریم آثار ملی به عنوان میراث فرهنگی این مرز و بوم است. به طوریکه چسبیده به این آثار یا در نزدیکی آنها ساختمان های غول پیکر بنا می شود که علاوه بر عدم رعایت “خط آسمان” موجب بی احترامی به آنها شده و هویت سنتی آنها را در موقیعت مکانی خود دچار خدشه می کند.

حال در این دنیای پر از ساخت وساز قطعا نمی توان جلوی توسعه و افزایش ساختمان های جدید را گرفت اما می توان اندک باقیمانده دست آوردهای بی نظیر گذشته را برای آیندگان حفاظت کرد و به این دلیل ایجاد حرایم جدید برای آثار و رعایت حرایم موجود پیش از هر زمانی ضرورت می یابد.

در این زمینه قانون کشور سکوت نکرده است. بخش نامه ای تحت عنوان” استعلام از سازمان میراث فرهنگی قبل از شروع فعلیت های عمرانی” وجود دارد که متاسفانه توجهی به آن نمی شود حتی مسئولان میراث فرهنگی یک نسخه سالم از آن را که قابل مشاهده باشد را در فضای مجازی قرار نداده اند!

اما به غیر از این بخش نامه قانون کشور تعیین کرده است که برای انجام هر نوع اقدام اطراف “آثار ملی” باید ضوابط مشخصی رعایت گردد.

ماده ۵۶۰ قانون مجازات اسلامی آورده است: هرکس بدون اجازه از سازمان میراث فرهنگی کشور، یا با تخلف از ضوابط مصوب و اعلام شده از سوی سازمان مذکور در حریم آثار فرهنگی ـ تاریخی مذکور در این ماده (آثار ملی) مبادرت به عملیاتی‌ نماید که سبب تزلزل بنیان آنها شود، یا در نتیجه آن عملیات به آثار و بناهای مذکور خرابی یا لطمه وارد آید، علاوه بر رفع آثار تخلف و پرداخت خسارات وارده به حبس از یک تا سه سال محکوم‌ می‌شود.

در مورد جرایم مذکور در این ماده که بوسیله اشخاص‌حقوقی انجام شود هریک از مدیران و مسوولان که دستور دهنده ‌باشند، برحسب مورد به مجازات‌های مقرر محکوم می‌شوند.

همچنین بر اساس قانون در صورت رعایت نشدن قوانین مورد نظر فرد خاطی باید علاوه بر بازگرداندن بنای مورد نظر به حالت عادی، مجازات شش ماه تا دو سال زندان را سپری کند و برای بناهای قرار گرفته در حریم درجه دو هرگونه اقدام عمرانی اعم از نوسازی، به‌سازی و احداث بنا یا تعریض معابر و سایر طرح‌های شهری پس از تهیه طرح تصویب از سوی سازمان میراث فرهنگی کشور قابل اجراست. همچنین حداکثر ارتفاع ساخت وساز در محدوده حریم درجه دو ۲۰ متر از سطح معبر مجاور تعیین می‌شود.

و البته براساس ضوابط و مقررات اعلام شده فرم، بافت‌، رنگ و جنس مصالح به کار رفته در املاک واقع حریم اثر باید متناسب با عرصه اثر باشد. به این لحاظ تصویب طرح معماری نما در این املاک از سوی سازمان میراث فرهنگی الزامی است. همچنین تغییر کاربری املاک این محدوده به کاربری‌های اداری‌، تجاری‌، فرهنگی و آموزشی پس از تصویب نهایی سازمان میراث فرهنگی بلامانع است.

متاسفانه با وجود این همه دستور العمل، قانون و بخشنامه برای حفظ حریم آثار تاریخی، در شهر مشهد به وفور بی قانونی وجود دارد و کسی پاسخگو نیست این در حالی است که در بسیاری از شهرهای ایران اجازه چنین اقدامات خلافی را به ندرت می دهند و با متخلفین برخورد می شود.

حال در ادامه تنها به دو اثر ملی در شهر مشهد اشاره می کنیم که وضعیتی اسفناک دارند.

خانه داروغه مشهد  در تاریخ ۷ مهر ۱۳۸۱ با شمارهٔ ثبت ۶۳۵۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. شهرداری مشهد در سال ۹۱ این خانه را تملک کرد و در دوره مدیریت جدید شهری این خانه در اقدامی مناسب بازسازی گردید اما وجود یک تاورکرین پشست آن خانه این پرسش را مطرح می کرد که قراراست کدام برج حرمت این اثر تاریخی را نیز بشکند و البته چند ماه زمان لازم بود تا ببینیم پشت سر یک بنای تاریخی در یک بافت اطراف حرم مطهر امام رضا (ع) چه غول عظیم‌الجثه‌ای سر بر آسمان کشیده است.به طوریکه شما وقتی از مقابل قصد ورود به خانه را دارید اولین چیزی که چشم شما را مشغول خودش می کند همان غول عظیم الجثه ای است که معلوم نیست برای ساخت آن مراحل قانونی طی شده است یا خیر.

تصاویری از خانه داروغه مشهد

اما در مثالی دیگر به سراغ “خانه امیری” می رویم. خانه امیری مربوط به اواخر دوره قاجار است و در مشهد، خیابان نواب صفوی، نواب صفوی ۹، پ ۳۵۱ واقع شده و این اثر در تاریخ ۳۰ تیر ۱۳۸۴ با شمارهٔ ثبت ۱۲۱۳۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

از چندی پیش میراث فرهنگی در یکی دو نوبت برای حفظ این خانه طرح هایی برای مرمت اجرا کرد اما به طور کلی وضعیت این خانه جالب نیست.

آیا مسئولین  از حال خانه امیری که در یک کوچه، فقط یک کوچه پایین ‌تر از خانه داروغه آگاه هستند؟

آیا آن اسکلت آهنی و خاکبرداری های انجام شده برای احداث آن برج کنار خانه امیری این خانه را به چنگال مرگ فرو نمی برد.

متاسفانه  در کنار و بالای سر آن خانه در حال ساخت مجتمع بزرگ تجاری اقامتی هستند که به نظر می‌رسد؛ در حال بلعیدن خانه امیری است و اصلا انگار چیزی به نام رعایت حریم و عرصه قانونی برای این خانه ثبت شده معنا ندارد. هرچند که این خانه تخریب نشده است، اما آنچنان وضعیت نابسامانی دارد که هیچ بعید نیست به زودی فرو بریزد.

تصاویری از خانه امیری

ساخت وساز در اطراف بناهای تاریخی ثبت شده ملی از قوانین خاص تبعیت می کند و شهرداری برای صدور پروانه ساخت در اطراف بناهای تاریخی باید از میراث فرهنگی استعلام بگیرد.

شهرداری ها در شهرهای مختلف، بدون در نظر گرفتن ضوابط مصوب سازمان میراث فرهنگی موجبات تخریب و تعرض بناهای تاریخی را فراهم می کنند و شکایات سازمان میراث فرهنگی در شعبه های دادگستری مشمول مرور زمان می شود و بی نتیجه باقی می ماند.

در این زمینه تماس های مکرر خبرنگار ما با محمد رکنی معاون میراث فرهنگی استان خراسان رضوی و مسئول این موضوع در روز پنج شنبه و شنبه گذشته به نتیجه ای نرسید و وی پاسخگو نبود!

البته به غیر از میراث فرهنگی مسئولان شهرداری باید برای صدور پروانه در حریم این خانه ها پاسخگو باشند و اعلام کنند که آیا تخلفی صورت گرفته است یا خیر.

لازم به ذکر است مشهد تریبون این موضوع را همچنان از مسئولان میراث فرهنگی و شهرداری مشهد پیگیری خواهد کرد و در صورت عدم پاسخ مسئولان میراث فرهنگی استان خراسان رضوی این سوالات از مسئولان میراث فرهنگی کشور و سایر نهادهای ناظر پرسیده خواهد شد.