حال و روز بد داروغه در مشهد

خانه «داروغه» یکی از دو خانه مرمت شده توسط شهرداری مشهد است که حتی حرمت این خانه نیز نگهداری نشده و پشت سر آن برجی سر به فلک کشیده است.

در خیابان نواب مشهد هنوز هم می‌توان ردپایی از هویت این شهر را پیدا کرد. نمونه‌اش راسته حوض مسگران، کوچه داروغه که در آن خانه ای با مساحت ۱۱۰۰ متر مربع مربوط به دوره قاجار به شمارهٔ ثبت ۶۳۵۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران در سال ۸۱ به ثبت رسیده است. در این کوچه باریک دو خانه دیگر هم وجود دارد که واجد ارزش هستند و قرار است جزو ۱۰۰ اثر دیگر به فهرست آثار ملی دربیایند. قدیم هر سه این خانه‌ها به هم راه داشتند.
خانه «داروغه»به دستور یوسف خان هراتی، آخرین داروغه مشهد و اولین رییس نظمیه بعد از مشروطه مشهد ساخته شد. نوع معماری خانه سه طرف ساخت است. دوضلع نشیمن و یک ضلع غلامرو که هر سه به هم وصل می‌شود. خانه دارای سرداب هم بوده و یکی از نخستین شومینه‌های مشهد در آن نصب است. نخستین حمام خصوصی مشهد هم در این خانه احداث شده است. داخل این بنای دو طبقه، نانوایی هم وجود دارد. طرح تراس پله‌های دوطرفه و تزئینات و اروسی‌ها هم نشان از الگوبرداری از طرح‌های معماری روسی دارد. حیاط آن خانه داروغه نیز شامل یک حوض و چهار باغچه کوچک می‌شود. اختلاف سطح این بنای تاریخی با زمین حدود ۷۵ سانتی متر است و نسبت به زمین‌های اطراف گودتر است.

اگر خانه توکلی را نیز به فهرست اضافه کنیم در مجموع این دو خانه تنها خانه های خوش شانس مشهد بودند که به یمن داغی بازار سود و سودا اسیر تازیانه های تخریب نشدند و جان سالم به در بردند و شهرداری به وجودشان افتخار می کند. اکنون  شهرداری از خانه داروغه برای امور میراثی خود استفاده می‌کند و دفتر امور فرهنگی منطقه ثامن هم در آن مستقر است.

این بنای تاریخی در سال ۱۳۹۱ توسط شهرداری منطقه و شرکت عمران و مسکن‌سازان ثامن با هزینه حدود ۲۰ میلیارد ریال خریداری شده و مورد مرمت و بازسازی قرار گرفت و در سال ۱۳۹۴ به بهره‌برداری رسید.

تا این جای کار شاید بتوان از شهرداری بابت چنین اقدامی تقدیر کرد.اما لبخند حفظ، مرمت، احیا و بهره‌برداری از یک بنای تاریخی زمانی بر لب‌ها می‌خشکد که بدانیم شهرداری مشهد تنها در مرمت دو خانه داروغه و توکلی مشارکت داشته است و ۳۶۰ هکتار از بافت تاریخی نه تنها به امان خدا رها شده است بلکه به جرأت می‌توان گفت از معماری پایتخت اسلامی جهان شیعه عملاً چیز زیادی باقی نمانده است جز برج‌ها و مال‌های سر به فلک کشیده و بافت تخریب شده‌ای که شهرداری مجوز اجرای طرح های جدید را داده است، طرح هایی که به گفته کارشناسان قبلگاه نظری شان مکه و قبلگاه عملی شان دبی است.

گواه این ماجرا همان بنای داروغه باشد که هنگام اردیبهشت ماه ۹۴ شهرداری خبر مرمت آن را منتشر کرد و رسانه‌ها عکس‌های آن را، اما تاورکرین ( نوعی جرثقیل برج سازی است که اجسام سنگین را جا به جا می کند) شاید نخستین چیزی بود که در نمای منظری این بنای تاریخی قابل رویت بود و این پرسش را مطرح می کرد که قراراست کدام برج حرمت این اثر تاریخی را نیز بشکند و البته چند ماه زمان لازم بود تا ببینیم پشت سر یک بنای تاریخی در یک بافت اطراف حرم مطهر امام رضا (ع) چه غول عظیم‌الجثه‌ای سر بر آسمان کشیده است.

روابط عمومی شهرداری منطقه ثامن مشهد هنگامی که خبر از مرمت این خانه داده بود جمله‌ای نیز با این مضمون نوشته بود: این در حالی است که شهرداری هیچ وظیفه‌ای برای احیاء و بازسازی آثار تاریخی ندارد، اما با این حال شهرداری ثامن، مرمت و بازسازی دو خانه تاریخی توکلی و داروغه را با هدف نشان دادن فضاهای ایرانی ـ اسلامی و تاریخی به مردم بر عهده گرفته است.

حال این پرسش مطرح است که اگر شهرداری وظیفه حفظ بناهای تاریخی به عنوان بخشی از هویت و شناسنامه یک شهر را به عنوان مدیر یک شهر ندارد چه کسی چنین وظیفه‌ای را برعهده دارد؟ آیا وظیفه شهرداری تخریب بافت تاریخی و صدورمجوز ساخت غول‌های تجاری است؟آیا مقام معظم رهبری بارها بر حفظ معماری اسلامی- ایرانی تاکید نداشتند. ایشان حتی از لفظ «معماری وحشی» برای معماری جدید در ایران استفاده کردند.این بافت مانند تمام بافتهای تاریخی دیگر نیاز به مراقبت دارد. این کاملاً طبیعی است که اگر به بافتهای تاریخی رسیدگی نشود تخریب خواهند شد. همه بافت‌های تاریخی فرسوده‌اند اما به دلیل ارزش نهفته فرهنگی – تاریخی- هویتی در هیچ جای دنیا آنها را تخریب نمی‌کنند بلکه مستحکمش کرده و حفاظت و مرمتش می‌کنند.

منبع: معماری نیوز