آینده شهر مشهد/ از هر ۱۰ نفر ۱ نفر صاحب واحد تجاری

گروه مدیریت شهری: این روزها شاهد حجم وسیع پروژه های مجتمع های تجاری در مشهد هستیم. مشهدی که در چند سال گذشته به سرعت در فرآیند تجاری سازی فرو رفت تا امروز واحد های تجاری فراوان و بی استفاده ای در شهر داشته باشیم.

قطعا تجاری سازی فی نفسه برای یک شهر لازم است و نمی تواند مورد نکوهش باشد اما ساخت وساز بیش از حد در این زمینه آسیب های فراوانی خواهد داشت.

با این حجم بالای مجتمع های تجاری قطعا میزان عرضه محصولات برای مردم و زائرین به حد اشباح رسیده و با وجود مجتمع های تجاری زائد، صاحبان این واحد ها راهی به جزء تبلیغات شدید و جلا دادن به کالاها و پررنگ کردن برند خود ندارند که نتیجه این امر ایجاد یک بمباران تبلیغاتی  است که باعث ترویج فرهنگ مصرف گرایی شده و تجمل گرایی و فخر فروشی را به بار می آورد.

از طرفی شما وقتی امروز به بسیاری از این مجتمع های تجاری سر می زنید متوجه پرسه زدن های اجتماعی هم می شوید. به آن معنا که مجتمع های تجاری شهر امروزه تنها محل مبادله کالا با پول نیست بلکه پرسه زنی اجتماعی و رفت و امدهای غیر ضروری به وضوح در آنها قابل مشاهده است.

می توان تعداد افرادی که در طول روز به یک مجتمع تجاری می روند را اندازه گرفت، بعد ببینید چند نفر از مراجعه کنندگان به این مجتمع خرید کرده اند یا اصلا به قصد خرید آمده اند. در واقع شلوغی برخی از مجتمع های تجاری هم نشان از رونق بازار آنها ندارد بلکه برخی از آنها به محل پاتوق و پرسه زنی تبدیل شده است که بررسی علت این موضوع  یک بحثی جامعه شناسی را می طلبد.

نکته بعدی آنکه بسیاری از مجتمع های تجاری تازه ساز و حتی مجتمع های تجاری که چندین سال از ساخت آنها می گذرد دارای واحدهای خالی زیادی هستند. این امر نشان می دهد که استقبال کافی در خصوص خرید این واحد ها وجود ندارد و برگشت سرمایه به شکل اصولی برای خیلی از پروژه ها میسر نبوده است. این مشکل تا جایی پیش رفته  که گروه هایی به فکر بازایابی واحدهای تجاری به شکل مدرن افتاده اند و حتی دست های خود را برای پیدا کردن مشتری به آن سمت مرزهای ایران دراز کرده اند.

اما بد نیست نحوه محاسبه ظرفیت تجاری برای شهر را هم بررسی کنیم. معمولا برای شهرها خدمات تجاری بر اساس جمعیت ساکن محاسبه می شود و میزان نیاز به سرانه تجاری اعلام می گردد اما اینجا موضوع جمعیت ساکن و متغیر پیش می آید. مشهد شهری است که دارای دو نوع جمعیت می باشد. جمعیت ثابت در طول سال که شامل ساکنین است و جمعیت متغیر که مربوط به زمان وورد زائرین منهای شهروندان مسافرت کرده می شود. مقدار جمعیت متغیر مشهد به هر میزانی هم که برسد باز هم فضای تجاری پیش رو زائر بیش از حد است. مگر یک زائر در طول سفر خود به چند واحد تجاری نیاز دارد؟

اما معضل اساسی کجاست ؟ متاسفانه میزان هزینه کرد مسافر یا زائر در مشهد پایین است. یعنی مسافری که به شمال با کیش یا خارج از کشور می رود خیلی بیشتر از مسافرت خود در مشهد خرج می کند. هنر مدیران ما در این سالها باید این می بود که زائر به علاوه اینکه به زیارت خود می پردازد یک برنامه ریزی جدی برای رفتن به مراکز تفریحی و تجاری مشهد هم داشته باشد. اما مشکل دیگر هم وجود دارد. وضع مالی زائرین که به مشهد می آیند نسبت به مسافران بسیاری از شهرها در سطح پایین تری است. در واقع خیلی از زائرین عرب شهر مشهد از اعراب نه چندان پولدار کشورهای حوزه خلیج فارس محسوب می شوند.

به هر حال صدور مجوز و ساخت بیش از حد مجتمع های تجاری در این چند سال در شهر مشهد به علت نیاز مالی شهرداری رخ داده است نه اینکه بر اساس طرح تفصیلی و فکر رخ داده باشد و قطعا شهر مشهد نیازی به این همه مجتمع تجاری ندارند.

در واقع شاید ساده ترین راه برای کسب در آمد شهرداری هم همین تجاری سازی ها باشد و باید بگوییم متاسفانه شهرداری در بسیاری از اوقات شهر را فروخته تا آن را مدیریت کند!

حتی اگر نحوه درآمدزایی شهرداری در این زمینه را قبول کنیم  باید بگوییم که متاسفانه ارزش افزوده ای که ساخت این مجتمع ها برای متولیان ساخت وساز دارد، یعنی متولیان ساخت و ساز در مقایسه با هزینه زمین و عوارض تجاری که برای تغییر کاربری به شهرداری می پردازند و آنچه می فروشند، یک رقم قابل توجهی است و این امر باعث می شد انگیزه برای ساخت واحد تجاری در شهر هیچ گاه کاهش نیابد.

اما تلخ تر از همه این حرف ها، سخنان صریح و واقع گرایانه امیر جلیلی نزاد در گردهمایی روز معمار امسال بود.

جلیلی نژاد که دبیری شورای راهبردی پیوست فرهنگی پروژه های شهرداری مشهد را هم بر عهده دارد، در این مراسم گفت: در حال حاضر حدود ۳۸۶ مجتمع تجاری فعال در شهر داریم و حدود ۲۵۶ مجتمع تجاری در حال ساخت وجود دارد که اکثرا در مراحل پایانی هستند.

وی افزود: گر به جای متر مربع، یک واحد ۱۲ متری را در نظر بگیریم، متوسط نسبت جمعیت به تجاری در دنیا  به ازای هر ۱۰۰۰ نفر یک واحد تجاری است  که در ایران به ازای هر ۱۱۴ نفر یک واحد تجاری ۱۲ متری وجود دارد.

جلیلی نژاد ضمن بیان اینکه در حال حاضر در شهر مشهد به ازای هر ۳۵ نفر یک واحد تجاری وجود دارد، اذعان داشت: اگر ۲۵۶ واحد مذکور هم به بهره برداری برسد حدودا به ازای هر ۱۰ نفر یک واحد تجاری وجود خواهد داشت، یعنی از هر ۱۰ نفری که در خیابان راه می روند یک نفر صاحب مغازه است و سوال اساسی اینجاست که این فرد چه چیزی می خواهد بفروشد و اساسا به چه کسی می خواهد بفروشد؟

اینگونه است که در حال حاضر در شهر مشهد پروژه های همچون وصال و عدالت با واحد های خالی زیادی در طبقات فوقانی مواجه شده اند و حتی پروژه شمس و پروژه های خیابان صاحب الزمان هم با استقبالی مواجه نگردید.