چه می کنند این مسئولین هنری شهر؟ / اجرای آف آف برادوی در مشهد مقدس؟

سرویس تئاتر: چند روزی است که اجرای نمایش “لودلو” در مجتمع امام رضا (ع) حواشی زیادی برای هنر مشهد به وجود آورده است.

به طوریکه بسیاری از رسانه های استانی حتی رسانه های معتبر کشوری همچون بولتن نیوز و باشگاه خبرنگاران جوان هم مطالب انتقادی در خصوص اجرای این نمایش را منتشر کردند تا همه  کشور بدانند مشهد در آستانه جشن اردیبهشت تئاتر خود باید هزینه اجرای تئاتر یک نمایش نامه نویس آمریکایی را بدهد.

ماجرایی که با بیانیه اداره ارشاد مشهد مواجه شد که در آن بیانیه پاسخ هایی نه چندان منطقی به  اتفاق رخ داده ارائه گردید.

از بیانیه اداره ارشاد که بگذریم می خواهیم وارد مسئله اساسی بشویم که این ماجرا را رقم زد. شاید شروع سخن از سخنان مدیر کل فرهنگ و ارشاد خراسان رضوی در جشن اردیبهشت تئاتر مشهد باید گرفته شود.

سید سعید سرابی در این مراسم که پس از چند روز تنش تئاتری برگزار شد، با تأکید بر لزوم استفاده از ظرفیت متون بی‌نظیری همچون شاهنامه در سال جاری تصریح کرد: توجه جدی هنرمندان به تولید آثار فاخر ادبی  و توجه به آموزش در کنار پژوهش تئاتر برای آماده شدن مشهد ویژه سال ۲۰۱۷ میلادی از جمله مواردی است که باید به پیگیری  آنها بپردازیم.

سرابی که نمیخواست واکنشی مستقیم به اتفاق رخ داده داشته باشد به صورت غیر مستقیم و با ارائه این جملات توانست تا حدی بار فضای سنگین ایجاد شده را بشکند.

سرابی از طرفی به صورت مستقیم انتقادی به نمایش وارد نکرد و از طرفی هم با تاکید بر اینکه آثار هنری ما باید به سمت استفاده از ظرفیت متون ایرانی همچون شاهنامه برود به نوعی اعلام کرد که تا زمانی که چنین سرمایه هایی در دست ما ایرانی ها می باشد شاید نیاز به رجوع به یک نمایشنامه نویس آمریکایی که در متون خود به هیچ وجه هنجارهای جامعه ما را در نظر نمی گیرد نباشد.ممکن است که نمایشنامه های لنفورد ویلسون در فرهنگ آمریکایی و کافه های نیویورک محتوای برای هنجارشکنی نداشته باشد اما اجرای آن در کشور اسلامی ایران آن هم در شهر مذهبی مشهد جای بررسی و سوال دارد.

آف آف برادوی در مشهد مقدس؟

سبک تئاتر «آف آف برادوی» که از ۱۹۵۸ در واکنش به آف برادوی، قطبِ متضادِ تئاتر تجاری و بیشتر برای آماتورهایی که کارشان نیمه حرفه ای است شکل گرفت.نمایش های آف آف برادوی ها غالبا در کافه ها مانند آنچه که در لاله زار تهران بود، آغاز شد با قانون های اولیه شان که به آنها اجازه می داد بدونِ خواندنِ متن و حتی شناخت آن اجرا بروند. «کافه شاعرِ نیویورکی»، «تئاترِ جودسون» و «لاماما». مرکزِ تئاتری «لاماما» را در ۱۹۶۱ «اِلِن استوارت» در زیررمینی در شرقِ مَنهَتَن بنا نهاد که امروزه به عنوانِ یک مرکزِ فرهنگی در جست وجویِ هنرمندانی از هر فرهنگ و ملیت شهرتِ جهانی دارد.یکی از ویژگی‌های کاری این شخصیت اجرای اثر در فضاهای غیرمتعارفی چون کافه‌هاست.لندفورد ویلسون در کنار «جو تینو» از پایه‌گذاران این سبک به حساب می آیند.

اما اجرای سبک آف آف برادوی امری بود که تا یکی دوسال گذشته حتی برای روشنفکران تئاتر شهر مشهد هم غیر قابل باور بود.

البته جریان اجرا کننده آف آف برادوی در شهر مشهد از خوانش کار خود را آغاز کرد و در همان مرحله حساسیتی نسبت به این موضوع از سمت مسئولین دیده نشد.

۴ دی ماه ۱۳۹۲ بود. هوا سرد و زمستانی و سالن تئاتر شمایل در خیابان سناباد مشهد میزبان  خوانش نمایشنامه “جنون خانم روشن” به نویسندگی لندفورد ویلسون و ترجمه و کارگردانی معین محب علیان بود.

در ورودی سالن ایستاده بودیم تا اجازه ورود تماشاگران داده شود. در همین مسیر انتظار دو تن از بازیگران جوان و روشنفکر تئاتر مشهد حضور داشتند و از فرصت به دست آمده بهره برده و با صدای بلند بحث تئاتری می کردند.

خیلی دقیق به خاطر دارم که آن دو فرد( یکی زن و یکی مرد) چه کسانی بودند و به یکدیکر چه می گفتند. یکی از این دو نفر گفت:  تصور کنید روزی نمایشی از لندفورد ویلسون در مشهد اجرا شود؟ اصلا می شود چنین روزی را ببینیم؟ آف آف برادوی در مشهد مقدس؟ فرض کنید: نمایشی به سبک آف آف برادوی در مشهد  مقدس

ادامه گفت و گو این دو فرد هم مربوط به فضای متفاوت این  سبک تئاتر و تفاوت هایی بود که با جامعه ما دارد.

اجرای نمایشی از لندفورد ویلسون در مشهد قابل پیش بینی بود

اولین گام خوانش نمایشنامه خانه مفت در مشهد بود. این نمایش نامه که در تاریخ ۵ آذر ماه ۹۲ در شمایل اجرا شد برای من به عنوان یک خبرنگار سوال برانگیز شد. به هر حال آنچه که در بین دیالوگ ها بود را پیش از این در یک کار هنری نشنیده بودم. دیالوگ ها کاملا بر روی مرز ها حرکت می کردند، گهگاهی هم از مرزها می گذشتند اما سریعا بر می گشتند. این هم شاید به نوع ترجمه و کارگردانی بر می گشت تا این نمایشنامه خیلی حساسیت ایجاد نکند. اینجا ( محب علیان و نمایشنامه ای از یک درام نویس امریکایی / خانه مفت در مشهد خوانش گردید)

اما ۴ دی ماه ۹۲ نمایشنامه “جنون خانه روشن” باز هم نوشته لنفورد ویلسون با ترجمه معین محب علیان در شمایل به روی صحنه رفت. اینجا ( جنون خانم روشن در مشهد خوانش شد + تصاویر)

پس از پایان این خوانش با توجه به توضحیات بالا در خصوص گذشتن دیالوگ ها از مرزها و هنجارهای جامعه تصمیم گرفتیم با محب علیان به گفت و گو بنشینیم. اینجا ( مصاحبه ای با محب علیان / کارگردانی که یک نمایش نامه آمریکایی را به روی صحنه می برد)

دو سوال و پاسخ مهم این مصاحبه را جهت تعمیق بحث در ادامه بازنشر می کنیم.

 مشهد تریبون : اساسا چرا آثار لندفورد ویلسون را برای ترجمه انتخاب کرده اید؟ سوال اصلی اینجا است که آیا محتوای  نمایش نامه های این درام نویس آمریکایی با فرهنگ ایرانی ما انطباقی دارد یا خیر؟

ویلسون در جهان به پایه گذار جنبش آف آف پرادوی معروف است .او دغدغه هایش صد در صد انسانی است. آثار او  با جنبه ناخود آگاه انسان سر و کار دارد و به نظر من جای چنین آثاری فقط در صحنه تئاتر است.چرا که اینگونه می توانیم عنصر تخیل بازیگر و تماشاچی را فعال کنیم و  به فضاهایی دست پیدا کنیم که شاید دغدغه خیلی از نمایش نویسان خود ما  هم باشد. با این روند می توانیم در آینده  تولید آثار و محتوای خوبی هم داشته باشیم.

مشهد تریبون : شما به خوانش نمایش نامه های ویلسون علاقه زیادی نشان دادید. آیا ممکن است که یکی از این آثار را برای اجرا  بر روی صحنه تئاتر ببرید؟

هنوز تصمیم قطعی نگرفتم که  نمایشنامه ای از ویلسون را به روی صحنه تئاتر ببرم. ولی من قصد دارم یک نمایش نامه آمریکایی که از ترجمه های خودم باشد را برای یک اجرای عمومی در سال ۹۳ روی صحنه تئاتر مشهد ببرم.

البته نمایشنامه لودلو با ترجمه محب علیان در نهایت به کارگردانی مهدی ضیاءچمنی به روی صحنه رفت اما چند  ذکر چند نکته:

۱- افرادی همچون معین محب علیان و مهدی ضیاء چمنی از هنرمندان جوان و خوش ذوق شهر مشهد می باشد و قطعا باید فضا برای ادامه هنرنمایی آنها با در نظر گرفتن چهارچوب ها باز باشد و حواشی اخیر نباید در این زمینه جلوی کار این افراد را بگیرد.

۲- نظارت مسئولین هنری شهر به ویژه در حوزه تئاتر بسیار ضعیف است. اساسا شاید این مسئولین هیچ مطالعه خاصی بر روی سبک های تئاتر در دنیا نداشته اند و خیلی با تساهل و تسامح برخورد می کنند. عدم رصد خوانش ها و فعالیت های تئاتری ها به صورت دقیق و آسیب شناسانه امری واضح است.

۳- ورود جریان ارزشی به موضوع اخیر می تواند زنگ هشداری برای مسئولین تئاتری شهر باشد. با توجه به اوضاع تئاتر شهر و نوع ارتباطات و … مطمئنا اگر این جریان که به خوبی از ابزار رسانه بهره می برد بخواهد به رصد و حساسیت های خود ادامه دهد قطعا شاهد حواشی بیشتری خواهیم بود.

۴- بهتر است تصمیم گیرندگان حوزه تئاتر با ارائه مجوزهایی همچون مجوز نمایش “لودلو” باعث ضربه به کل تئاتر شهر و استان نشوند زیرا بسیاری از گروه های تئاتر در شهر ما بدون حواشی و سالم کار می کنند که قطعا وقتی چنین حواشی ایجاد می شود سایر مسئولین شهر بر روی این موضوع حساس می شوند و این امر به کل تئاتر ضربه می زند همین طور که در جریان اخیر برخی از اعضای شورای شهر صحبت از ورود دادستان به این موضوع کردند.

۵- اداره ارشاد مشهد باید بداند که بیاینه نباید سراسر توجیه باشد. در این بیانیه ابتدا از سخنان مقام معظم رهبری یاد کرده اند اما وقتی شما ممیزهای مطرح شده توسط رهبری را در خصوص کار فرهنگی بررسی می کنید می بینید که اساسا اجرای نمایش “لودلو” با توجه به بیانات رهبری به هیچ وجه توجیه ندارد چه برسد توجیه کردن آن که این امر متاسفانه حاکی از عدم اطلاع برخی از مدیران ما از سخنان مهم رهبری در حوزه فرهنگی است.

۶-همان طور که مدیر کل فرهنگ و ارشاد خراسان رضوی در سخنرانی خود در جشن اردیبهشت تئاتر گفت، بهتر است هنرمندان این عرصه به سمت اجرای آثاری برگفته از شاهنامه و سایر تولیدات فاخر فرهنگ خودمان برود تا ضمن جلوگیری از آسیب های فرهنگی چنین حواشی برای مسئولین استانی و تئاتر شهر به وجود نیاید.

___________________________

محمد جواد موسوی زاده

___________________________