در یک پژوهش عنوان شد/زائر خوش گذران به دنبال زیارت آسان‌تر، کم هزینه‌تر و تفریحی تر است

 گروه مدیریت شهری: یک پژوهشگر اجتماعی مهمترین انگیزه و هدف مسافران از حضور در مشهد را زیارت مرقد مطهر امام رضا(ع) دانست و گفت: با وجود توسعه مکان‌های گردشگری در مشهد، زیارت همچنان اصلی‌ترین هدف مسافران است.

«فرامرز نودهی» دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی دانشگاه فردوسی در جلسه هم‌اندیشی «گونه شناسی تجربه سفر زائران مشهد»، اظهار کرد: با انجام تحقیقات پدیدارشناسی و با تکنیک جمع‌آوری اطلاعات مبتنی بر مصاحبه عمیق با تعدادی از زائران بارگاه امام رضا(ع)، به دسته بندی اهداف زائران در سفر به مشهد پرداختیم.

وی با معرفی برخی از زائران به عنوان «زائر دلی»، گفت: این دسته از مسافران برای رفع حاجات و التزامات دینی و فشارهای اجتماعی دیگران به زیارت نمی‌آیند، زیارت آن‌ها از روی دل است و مفهوم از روی دل بودن آنقدر برای آن‌ها گسترده می‌شود که به زیارت خصلتی فرا مکانی می‌بخشند و همه زندگی شان را تحت شعاع قرار داده به نحوی که خود را زائر خدا می‌دانند.

نودهی از زائر تمام‌وقت به عنوان برخی دیگر از زائران نام برد و افزود: این افراد فقط به قصد زیارت آمده و در بازه زمانی اقامت در مشهد، جز زیارت به کار دیگری مشغول نمی‌شوند.

وی ادامه داد: خرید کردن این افراد به بازارهای نزدیک حرم خلاصه می‌شود، زیرا مایل به دور شدن از حرم نبوده و به احتمال قوی دلیل اقتصادی در کار نیست و به نظر می‌رسد این خرید هم بیشتر تحت تاثیر توقعی است که اطرافیان از مسافران مشهد دارند.

این دانشجوی دکتری جامعه شناسی یادآور شد: زیارت این تیپ از زائران، هر روز و به طور تمام وقت است، مدت اقامت این نوع زائران در مشهد طولانی و گاه نزدیک به یک ماه است و تقریبا تمام مدت اقامت خود را در حرم و اماکن متبرکه می‌گذارند و تعداد دفعات سالانه سفر این دسته از افراد به مشهد اغلب به صورت چند بار در سال صورت می‌گیرد.

وی برخی دیگر از زائران را زائر در حال گذار نامید و ابراز کرد: این افراد تنها انگیزه خود را از سفر به مشهد زیارت اعلام کرده، تفکیکی جدی میان تجربه اول زیارت خود با سایر تجربه ها قائل است و به نظر می‌رسد نوعی دلبستگی عاطفی شدید در زیارت اول در فرد به وجود آمده است.

نودهی خاطرنشان کرد: این افراد توجه ویژه‌ای به نمادهای دینی و زیارتی مانند تبرک جستن و دست زدن به ضریح دارند که حاکی از ذهن درگیر آنها با این گونه مسائل است. مدت زیادی از زمان این زائران به زیارت اختصاص دارد و خریدهایشان انگیزه‌های مذهبی همچون نذر و تبرک دارد.

وی گفت: دسته ای دیگر از زائران به عنوان زائر خوش گذران مطرح می‌شوند که یکی از اصلی‌ترین انگیزه‌های این گروه‌ها تنوع آب و هوایی است که متضمن پرداختن به کنش‌های خاصی مانند بازدید از اماکن‌ تاریخی است که می‌توان آنها را فعالیتی گردشگرانه تلقی کرد.

این پژوهشگر اجتماعی اذعان کرد: این افراد خالی از انگیزه‌های زیارتی نیستند اما انگیزه‌های خوش گذرانی بر سایر اهدافشان مسلط است، میزان زیارت رفتن در این تیپ با تفریح رفتن برابری می کند عموما اولویتی به زیارت رفتن داده نشده است.

وی ادامه داد: این تیپ به لحاظ مادی تر بودن انگیزه‌های سفر، از سایر تیپ‌ها متمایز می‌شود و منظور از مادی بودن به نوعی حسابگری است که در آن فرد به دنبال زیارت آسان‌تر، کم هزینه‌تر و تفریحی تر است.

این دانشجوی دکتری جامعه شناسی از زائران خوشگذرانی که مشهد را جای خوشگذرانی نمی‌داند به عنوان آخرین دسته نام برد و گفت: برای این افراد تفریح یک مقوله کاملا پذیرفته و قابل قبول است اما مشهد را یک شهر تفریحی نمی‌دانند و تنها در صورتی حاضرند به اماکن تفریحی مشهد بروند که مدت اقامتشان طولانی شود.

وی یادآور شد: حتی برخی از این افراد حاضر نیستند بیشتر از زمان مورد نیاز برای زیارت در مشهد بمانند. نمی‌توان گفت این افراد گردشگر نیستند، اما برای آنها مشهد مقصد مناسبی برای گردشگری نیست و این تیپ در تقابل دو مفهوم زیارت و تفریح تضادی میان این دو قائل نیست.