مصاحبه ای تفصیلی با مسئول طرح استقبال از بهار/عرفان پاسخ انتقادات را داد

گروه مدیریت شهری: با توجه به برگزاری متفاوت طرح استقبال از بهار امسال توسط مدیریت هنری شهرداری مشهد، به سراغ محمد هادی عرفان مسئول امور هنری این نهاد رفتیم تا در خصوص انتقادات وارده به این طرح و برخی از مسائل دیگر گفت و گویی داشته باشیم.

 شما در ادامه می توانید متن گفت و گو خبرنگار ما با محمد هادی عرفان را بخوانید.

مشهد تریبون: با توجه به اینکه شما به جای هادی مظفری که فردی محبوب در شهر مشهد بوده و هست به سمت مسئول امور هنری شهرداری مشهد و طرح استقبال از بهار منصوب شدید و با در نظر گرفتن این نکته که اجرای طرح استقبال از بهار توسط ایشان ارتباط خیلی خوبی با مردم و زائرین ایجاد کرد، آیا پذیرش چنین مسئولیتی توسط شما سخت نبود؟ آیا احساس نمی کردید سطح توقع مردم در دوره قبلی بالا رفته و کار شما برای ایجاد رضایت در بین مردم خیلی سخت است؟

عرفان : اولا قرار نبود قرعه به نام من بیفتد.من در ابتدا به شدت از قبول مسئولیت امتناع می کردم. البته نه به خاطر این حرف هایی که شما زدید. من احساس می کردم تخصص من در حوزه معماری است و در حوزه شهرسازی بهتر می توانم فعالیت نمایم. علاقه مند بودم و هنوز هم هستم که در آن بخش مشغول به فعالیت شوم. اما به دلایل مختلف مدیریتی و معذوراتی که ایجاد شد و پافشاری آقایان مسئول، بنده با وجود همه مشکلات، مسائل و اینکه خودم نمی خواستم در این موقعیت در موضوع هنری قبول مسئولیت کنم اما فکر کردم که خدمت به مردم مشهد و زائرین امام رضا (ع) یک افتخار است و بیش از این نباید در مقابل این درخواست مقاومت کنم. حتی به دوستان نزدیک خودم هم گفتم پذیرش مسئولیت برای من یک خودکشی حرفه ای است. زیرا در این زمان و موقعیت و این حجم انتظارات و با توجه به آنکه در دوران گذار مجموعه مدیریت شهری قرار داریم تقریبا کار نشدنی است و البته زمزمه های این موضوع هم خیلی پررنگ بود که امسال کار انجام نخواهد شد  و کسی نمی تواند کاری انجام دهد.من با توجه به همان حرف هایی که زدم احساس کردم این یک توفیق ویژه و مضاعف برای خدمت است.اما اینکه بخواهم خودم را با جناب مظفری مقایسه کنم، نه بنده همچین کاری نمی کنم. آقای مظفری از دوستانی هستند که من به ایشان ارادت دارم و همچنان هم ارادت من پابرجاست. من نخواستم جای کسی را بگیرم و مجموعه مدیریت شهری هم انتظار داشت ایشان بماند. اما تردید ایشان برای ماندن یا رفتن و اینکه مجموعه مدیریت شهری چه کسی را به جای ایشان قرار دهد به طول انجامید و همین موضوع هم کار را سخت کرد.

مشهد تریبون: امسال ما به طور متناوب عبارت “فرار مغزها” را می شنویم. خیلی ها از این عبارت در شبکه های اجتماعی و در یاداشت های مختلف استفاده می کنند و ظاهرا این واژه از ادبیات علمی به ادبیات مدیریت شهری مشهد هم اضافه شده است. به طوری که خیلی ها رفتن هنرمندان مشهدی و ارائه آثار آنها در شهرهای دیگر را فرار مغزها می دانند. بسیاری از هنرمندان مشهدی که سالهای قبل در شهر مشهد آثار آنها به نمایش در می آمد، امسال در کیش فعالیت کردند و انصافا هم خیلی المان های جذاب و زیبایی را درست کردند. به نظر شما این واژه فرار مغزها در این خصوص صدق می کند ؟

عرفان: حالا اینکه شما دارید از واژه فرار مغزها استفاده می کنید، تشخیص درست بودن این عبارت با خود شماست. آیا این فرار مغزها است یا خیر؟  من باز شدن پای هنرمندان مشهدی را به واسطه آقای مظفری به کیش امری میمون می دانم. به هرحال ایشان با کیش ارتباطی گرفت و مناسب سازی فضای کیش را ظاهرا پذیرفت.  ۲۳ نفر از هنرمندان مشهدی به واسطه هادی مظفری در کیش کار برداشتند. این اتفاق هم در دوره گذار مدیریتی افتاد، پس آنها تقدم زمانی داشتند. به هنرمندان هم حق می دهیم که خودشان انتخاب کنند. این هنرمندان باید برنامه های آخر سال خود را مشخص می کردند و نمی توانستد منتظر دوره گذار مدیریت شهری مشهد بمانند. بنابراین آنها ترجیح دادند که در کیش کار بردارند.البته فقط کیش نبوده و ۱۲ یا ۱۳ شهر امسال استقبال از بهار داشتند و این به معنی فرار مغزها نیست و من به تمامی هنرمندان مشهدی اردات دارم و باعث افتخار هم خواهد بود که هنرمندان مشهدی در شهرهای دیگر هم کار بردارند.

مشهد تریبون : شما پس از قبول مسدولیت آیا برنامه ای برای جذب این هنرمندان داشتید؟ به هرحال خیلی از آثار این هنرمندان در جزیره کیش بسیار زیبا بود.

عرفان: برای مجوعه های زیستی و مجتمع های زیستی که دیرینه کهن ندارند و نوپا هستند اقدامات اینگونه جواب می دهد. چون این مناطق به دنبال خلق هویت هستند. اما مناطق دیرپایی مانند مشهد که سابقه تمدن هزار ساله دارند باید تفکر بیشتری بر روی المان های خود بکنند. بنابراین این دوره ۶ ساله گذشته بخشی از تاریخ مشهد است اما همه تاریخ مشهد نیست. نوزایی و شکوفایی و طراوت هنر مشهد باقی خواهد ماند و ادامه پیدا خواهد کرد و این به معنای قطع همکاری با هیچ کس نیست و ما از همه هنرمندان مشهدی استقبال می کنیم و هیچ منعی برای همکاری با آنها نداریم.

مشهد تریبون : شما به عنوان مسئول طرح استقبال از بهار به المان های پرهزینه با تاثیر گزاری زیاد یا به المان های کم هزینه با تاثر گذاری کم اعتقاد دارید ؟

عرفان : اینجا باید چند نکته بررسی شود. اساسا ما با توجه به فعالیت های سالهای گذشته، دانش المان سازی موقت را نداریم. با همان تکنیک تولید المان دائم به دنبال ساخت المان موقت هستیم. پس این دانش باید تولید شود و حتی اگر نشد باید وارد شود. به هرحال شهرهایی که کارناوال ها و برنامه های هنری زیادی دارند در این زمینه دانش خوبی دارند. ما هنوز هم با صرف هزینه هنگفت با تکنیک های ساخت المان دائم، المان موقت می سازیم. یعنی با آهن، میلگرد، بتن، سیمان و مصالح چندین تنی المان موقت می سازیم که این اصلا قابل دفاع نیست. بنابراین باید به سمت یک دگرگونی اساسی رفت تا بتوانیم با هزینه خیلی کمتری این المان ها را بسازیم. در همین زمینه به دنبال موضوعاتی مانند پیش ساخته سازی هستیم یا سازه های سبک که به راحتی نصب و جمع شود.

مشهد تریبون : آیا شما برنامه ای برای تولید یا وارد کردن این دانش دارید ؟

عرفان: علا برنامه ریزی های اولیه را انجام میدهیم. اما هنوز نمی توان  قول مکانی و زمانی بدهم ولی این نگرش به صورت جدی وجود دارد. ما اگر میخواستیم با همین نگرش سالهای قبال کار را ادامه دهیم امسال حداقل باید ۶ میلیارد تومان هزینه می کردیم. اما ما امسال ۲ میلیارد تومان هزینه کردیم.

مشهد تریبون : هزینه امسال ۲ میلیارد تومان بوده است؟ یکی از شهردارهای مناطق در مصاحبه ای گفته بود که هزینه امسال حدود ۴۵۰ میلیون تومان است.

عرفان: نخیر. سال گذشته رقم طرح ۴ میلیارد تومان بوده است. امسال با وجود تورم و سایر مسائل ما باید  حداقل ۶ میلیارد هزینه می کردیم ولی با ۲ میلیارد کار را جمع کردیم.

مشهد تریبون: امسال با توجه به  تغییر شورای شهر و شهردار و حاکم شدن رویکردی جدید شما تا چه اندازه در طرح استقبال از بهار اختیارات داشتید ؟ فرمان طرح دست خود شما بود یا شما تنها یک مجری بودید؟ تا چه حد بر شما نظارت اعمال می شد تا خواسته های مسئولین را اجرا کنید ؟

عرفان : می تونم این سوال را جواب ندهم.

مشهد تریبون : اگر میخواهید سربسته جواب بدهید اما این سوال به طور جدی در این مقطع زمانی وجود دارد. انتظارات خیلی از مردم در طرح برآورده نشده است.آنها ممکن است شما را  به عنوان جایگزین آقای مظفری مقصر بدانند.

عرفان: بگذارید اینطوری بگویم که بعضی ها میگویند مشهد در یک حرکت ابتکاری در ۶ سال گذشته پیشتاز بوده است و چرا این پیشتازی ادامه پیدا نکرده است ؟ من اعتقاد دارم که اتفاقا این پیشتاز بودن در حال ادامه پیدا کردن است. چون پیشتازی به این معنی است که بعد از ۶ سال توانستیم روش کار، جنس کار و تکنیک را عوض کنیم. اینکه شما بخواهید به صورت انفجاری و تکثیری عمل کنید باید بدانید که شهر یک ظرفیتی دارد و یک نقطه دیگر نقطه نهایی است و از آن به بعد دیگر امکان ندارد. به عقیده ما این نقطه نهایی در سال ۹۰ یا ۹۱ اتفاق افتاده است. بعد از آن دیگر نظرسنجی ها و بازحورهای مردمی نشان از سراشیبی دارد و مردم دیگر فقط به این المان ها عادت کرده اند و باید به سمت تغییر تکنیک می رفتیم. چه من بودم و چه هرکس دیگری باید تغییر تکنیک می داد.این اقتضا امسال و حتی سال ۹۲ بوده است. اما اینکه امسال مدیریت شهری این ریسک را کرد که با وجود همه این نکات حاشیه ای، همزمان این تغییر تکنیک را داشته باشد، خودش یک داستان قابل پرداخت است. اما اگر شما می خواهید دنبال مقصر بگردید باید بدانید که بلاخره همه درک می کنیم که شورا و شهردار جدید مستقر شدند. ما هم آنها را درک می کنیم.اتفاقا در طرح امسال شورا و شهردار خیلی حمایت داشتند . خود شخص شهردار همراهی و پشتیبانی مناسبی داشتند. شهردار به همراه ۸ نفر از اعضای شورای شهر در مرحله داوری بازدید داشتند. رئیس شورای شهر و معاونت شهرسازی و رئیس کمیسیون فرهنگی در زمان داوری ها بازدید داشتند. اما ما باید بپذیریم که به لحاظ زمان و طولانی شدن دوره گذار مدیریتی یک مقدار فضا خاص بود.

مشهد تریبون : پس محدودیتی هایی داشتید؟

عرفان : بله، فقط نمیخوام آنها را مطرح کنم. اما خیلی محدودیت داشتیم.

مشهد تریبون : سال گذشته مشهد در بین ۳۵ کشور اسلامی دنیا شهر دوم از لحاظ زیبایی شد. آیا امسال با طرح استقبال از بهاری که داشتیم به نظر شما این جایگاه حفظ می شود یا خیر؟

 عرفان: من پیش داوری نمی کنم. فقط این را می گویم که در مشهد حدود شانزده مدیریت در بحث مبلمان شهری کار همزمان  می کنند. این کار یک مدیریت نیست. تا زمانی هم که اینطوری باشد کار خیلی سخت است.

مشهد تریبون: خب اینکه مشهد سال گذشته دوم شد مدیریت هنری چه مقدار تاثیر داشته است ؟ آیا قبول ندارید این تاثیر میزان درصد بالایی را به خود اختصاص می داد؟ امسال مدیریت هنری همان تاثیر خودش را در بین ۱۶ مدیریت خواهد داشت؟  

عرفان: در آن زمانی که این رتبه حاصل شد، شما باید توجه کنید که اقتضا مدیریت چی بوده است؟ تیمی بوده که ۶ سال در مجموعه مدیریت شهری با حمایت شهردار و هماهنگی معاونت شهرسازی و معاونت فرهنگ اجتماعی کار کرده است. این ۶ سال همراهی کردن طبیعتا یک تیم همراه می سازد. این هماهنگی های بین بخشی خیلی نفس گیر است که در این ۶ سال کاملا تجربه شد. این نتیجه ۶ سال گذشته یک اتفاق یک نفره و تک بعدی نبوده است.

مشهد تریبون : برخی ار اعضای شورای شهر مشهد در خصوص اجرای طرح استقبال از بهار هم نظر با شما نیستند و انتقاداتی دارند. به طور مثال آقای بصیری پور ضمن انتقاد از نحوه اجرای طرح در مصاحبه ای گفته اند که مجسمه های نوروزی امسال بی کیفیت بوده اند. نظر شما در این خصوص چیست؟

عرفان : این نظر شخصی ایشان است.

مشهد تریبون : خب نظر شخصی است. اما پاسخ دهید که به نظر شما مجسمه ها بی کیفیت بوده اند ؟

عرفان: من به آقای بصیری پور اردات دارم و نمی دونم باید چی بگم. ایشون معمولا به تخصص ها احترام می گذاشتند و واقعا نمی دونم چرا این موضع را گرفته اند ولی معمولا به تخصص ها احترام می گذاشتند.

مشهد تریبون : کیفیت مجسمه ها ؟

عرفان: بله با توجه به بازخوردی که گرفتیم و تلاشی که کردیم امسال  کیفیت بهتر بوده و هم تنوع طرح های امسال بیشتر بوده است.

مشهد تریبون : شما گفتید ۴ میلیارد تومان به دو میلیارد تومان رسیده است. نظر شما به عنوان یک کارشناس در خصوص زیاد هزینه کردن در این زمینه چیست ؟ زیرا هزینه زیاد در طرح استقبال از بهار باعث افزایش زائر و توریست و در نهایت در آمد زایی می شود. اگر اینطور است چرا هزینه ها کاهش یافته است در صورتی که برخی معتقدند این هزینه ها به نفع شهر است و اسرافی در کار نیست؟

عرفان : وقتی شما می توانید کاری را با دومیلیارد انجام دهید چرا با چهار میلیارد انجام دهیم؟

مشهد تریبون : خب آن چهار میلیارد باعث افزایش نشاط و خلاقیت ایجاد شده در شهر نمی شد؟

عرفان : مگر دو میلیارد باعث این نشاط و خلاقیت نشده است؟

مشهد تریبون  : خب افزایش این هزینه باعث افزایش حجم طرح و کسب سود بیشتر برای شهر نمی شد ؟

عرفان: نه دیگه اینطوری نمی شود به موضوع نگاه کرد. بلاخره در سبد مالی مدیریت شهری باید یک موازنه ای بین بارگزاری هزینه در بخش های مختلف باشد. بخش های زیرساختی، حمل و نقل عمومی و بخش های روساختی همه اینها سهم می برند و این صرفه جویی می تواند در بخش های زیر ساختی استفاده شود و کیفیت خدمات شهری مانند موضوع ترافیک را پوشش دهد.

مشهد تریبون : سال گذشته یک سری نظر سنجی هایی در پایان طرح صورت گرفت. آیا خود شما یک نظر سنجی فراگیر و حقیقی از مردم خواهید داشت ؟ همچنین رسانه هایی اقدام به نظر سنجی کردند . مثلا سال گذشته روزنامه خراسان نظر سنجی کرد و ۸۵ درصد مردم رضایت خود را از اجرا طرح نشان دادند. به نظر شما امسال نتیجه نظر سنجی رسانه ها چگونه خواهد بود؟

عرفان: باز هم عرض می کنم که این نتیجه بدست آمده حاصل یک پروسه شش ساله بوده است.طی ۶ سال ذائقه مردم به این شکل ایجاد شده است. این نه چیز مطلقی است و نه چیز مثبت با منفی و یک اتفاق پارادایمی بوده است. طبیعتا علایق مردم چیز ثابتی نیست. این علاقه در یک وجه تعاملی بین مدیریت شهری و مردم مرتبا در حال تغییر است. بنابراین ارزش نظر سنجی های آماری به جایگاه خودش بر می گردد. علاوه بر اینکه چه آقای مظفری و بنده هم نظر سنجی هایی انجام دادیم. سال های گذشته هم نظر سنجی انجام شده است. امسال هم ما نظر سنجی خواهیم داشت. اما نظر سنجی سال قبل مشکل علمی و سوگیری داشت. بعضی از سوالات واقعا سوگیری داشت. جامعه نخبگان و جامعه شناسان هم در جلسات تایید کردند که سوالات سوال قبل بعضا سودار بوده است. چون سوالات سودار بوده پس مخاطب مثبت جواب داده است. اما این یک اشتباه علمی بوده و احتمالا عمدی در کار نبوده است.من امسال از دوستان خود در بخش پژوهش خواستم روش سال گذشته را به دلیل اینکه بشود مقایسه کرد، ادامه بدهند اما در کنار آن هم یک نظر سنجی سالم و علمی را در دستور کار قرار دهند. در عین حال پروژه سوم ما سایت بهار ۹۳ است که مردم در انجا نظر خود را می دهند و تاکنون نزدیک ۸۵ هزار نفر به آن سایت مراجعه کرده اند. ما مرتب نظرات مردم را میگیریم و انشاء الله اینها که جمع بندی بشود نتیجه را اعلام می کنیم. اما نمیخواهم بگویم که نظر سنجی روزنامه ها  غیر علمی است. اما به لحاظ اعتبار علمی به نظر سنجی های ما نمی رسد.

 مشهد تریبون : نتایج نظر سنجی مدیریت هنری تا چه زمانی اعلام می شود ؟

عرفان : زمان می برد. معمولا تا آخر بهار طول می کشد.

مشهد تریبون : برنامه شما برای برگزاری مراسم اختتامیه طرح استقبال از بهار چیست ؟

عرفان: بله حتما سعی می کنیم که اختتامیه داشته باشیم. امسال ما المان های موقت، پل گالری ها، نقاشی دیواری، تئاتر و چندین حوزه دیگر داشتیم که امسال باید در شان همین رویداد یک تقدیر و تشکری از دوستان هنرمند بشود. امیدواریم  بهار امسال این مراسم برگزار شود.

مشهد تریبون : برنامه های آینده مدیریت هنری را لطفا شرح دهید.

عرفان: ما از الان مطالعات طرح استقبال از بهار ۹۴ را شروع می کنیم. نمی خواهیم بگذاریم کار به انتهای سال برسد و دومرتبه دچار فشار و تراکم کاری بشویم. طرح استقبال از بهار قرآن در ماه رمضان را بررسی می کنیم که احتمال دارد آن را برگزار نماییم.تمرکز ما در حوزه هنر در دو زمینه می باشد.. یکی جلب مشارکت مردمی است. به عنوان نمونه  ما به تئاتر می پردازیم .زیرا شما در تئاتر جلب مشارکت مردمی را به صورت چهره به چهره با کیفیت بالایی مشاهده می کنیم. به همین دلیل روی تئاتر وقت می گذاریم.همچنین به دنبال روش ها و تکنیک هایی هستیم که بتواند مشکلی از مدیریت شهری را برطرف کند. طبیعتا ما ارشاد و حوزه هنری نیستیم. این وجه تمایز ما است و ما به دنبال حل مشکلات شهری هستیم و از هنرمندان هم قطعا خواهیم خواست در این زمینه فعالیت نمایند.

مشهد تریبون: سخن پایانی شما را می شنویم.

عرفان: من از شما تشکر می کنم. نقدی که امسال به طرح استقبال از بهار شده است بسیار نقد خجسته ای است. حساسیت مردم و رسانه ها برای ما بسیار قابل احترام است و قطعا راهنمای ما خواهد بود و امیدواریم که فضای بحث ها و گفتمان های شهری سیاسی نشود. چون واقعا ما جناح سیاسی نیستیم.ما وظیفه داریم در زمینه هنر به رشد و بالندگی مردم کمک کنیم و هم  مردمی شاد داشته باشیم. هرکدام از این دو مولفه اگر تنها باشد یک هنر پوپولیستی و پیرو است. هنر پیشرو هم تلاش دارد آگاهی را به مردم بدهد وهم لذت کشف را به مردم هدیه دهد. المان ها و آثار هنری که بدون کشف و دنبال گشتن باشد نمی توانند مناسب باشند. سعی می کنیم کارهای بعدی خود را به همین شکل ادامه دهیم. در واقع هم مبتنی بر پتانسیل های  بومی و فرهنگ غنی مشهد  و در عین حال آثار آگاهی بخش هم باشند.این جمله مقام معظم رهبری هم سرلوحه کار ما است که هنری مطلوب است که خواص بفهمند و عوام بپسندند.ما دنبال همین بودیم و اینکه امسال بسیاری از المان ها برای مردم سوال ایجاد کرد بسیار خوب است و گفت و گوی ما با مردم با سوال شروع می شود و در نگاه اول مخاطب تمام ابعاد اثر را درک نمی کند. این را هم از یاد نبریم که من اینجا فقط یک پشتیبان هستم . من یک عضو کوچکی از جامعه هنری محسوب می شوم. اما در مقام مدیر امور هنری فقط پشتیبان و دونده هستم. ادعایی در خصوص تک تک آثار نمی توانم داشته باشم.خود هنرمندان باید از کارهای خود دفاع کنند و من نباید از تمام آثار دفاع کنم.نکته پایانی هم این است  مامعتقدیم که مشهد و شهر مشهد یک شهر است. نیاید شهر زیباسازی و شهر ترافیک دو مقوله جدا از هم باشند. نباید اقدامات  زیباسازی ما مزاحم رفتار ترافیکی در شهر باشد. به همین دلیل هم برخی از المان ها را جا به جا کردیم و حتی از برخی مکان ها حذف کردیم.