علی محدث : دنیا به سمت رسانه های محلی پیش می رود

گروه رسانه : علی محدث معاون کنونی روزنامه قدس حدودا 20 سال پیش وارد عرصه مطبوعات شد. وی اکثر فعالیت ها مرتبط با حوزه رسانه را تجربه کرده و به مدت  12 سال رئیس خانه مطبوعات استان خراسان رضوی بوده است. محدث همچنین داوری جشنواره های مختلف و  مقام نائب رئیسی خانه مطبوعات کشور را در پرونده کاری خود دارد.

با توجه به پرونده ای که سایت خبری تحلیلی مشهد تریبون در خصوص رسالت رسانه ها و بررسی فضای آنها در استان خراسان رضوی و شهر مشهد بازکرده است، در این مرحله به سراغ علی محدث رفتیم تا نظریات وی را در این زمینه شنیده و برای اهالی رسانه شهر مشهد و علاقه مندان به این حوزه منتشر کنیم.

متن مصاحبه مشهد تریبون با علی محدث معاون روزنامه قدس در ادامه آمده است.

مشهد تریبون: در ابتدای مصاحبه یک تحلیل و ارزیابی کلی از شما در خصوص وضعیت و جایگاه رسانه ای استان خراسان رضوی و به ویژه شهر مشهد داشته باشیم.

استان خراسان رضوی به معنای درست کلمه قطب دوم مطبوعات کشور محسوب می شود. قدمت رسانه های مشهد، مداومت فعالیت آنها، تیراژ بالا و در نظر گرفتن تعداد نشریات دارای مجوز استان گواه این مدعا است. این موارد به علاوه این موضوع که ما در استان خراسان و به ویژه شهر مشهد سه روزنامه داریم که با توجه به توضیحاتی که عرض شد، مشهد در عمل و بر روی کاغذ به عنوان قطب دوم روزنامه های کشور شناخته می شود.اما به واسطه حضور پر قدرت دو روزنامه خراسان و قدس، سایر نشریات استان به نوعی تحت تاثیر و ذیل این دو روزنامه قرار می گیرند. این دو رسانه ضمن اینکه شاخه و تنه اصلی مطبوعات کشور را تشکیل می دهند، به نوعی عرصه را برای فعالیت رسانه های کوچک سخت کرده اند.

به طور مثال بسیاری از مسئولین سازمان ها و مسئولین اگر از طرف این دو روزنامه دیده بشوند برای آنها کفایت می کند. یا اگر رابطه آنها با این دو رسانه تامین بشود و فعالیت آنها توسط این دو رسانه مورد تایید قرار بگیرد، هیچ  ابایی از اینکه سایر نشریات کوچک آنها را نقد کنند و به آنها نگاه های متفاوتی را داشته باشند، ندارند و برای آنها این موضوع اهمیتی ندارد. بنابراین سایر نشریات و خبرگزاری ها به نوعی زیر سایه این دو روزنامه هستند و از این رو فضای کمتری برای رشد آنها پیدا می شود.

اما روزنامه نگاری در استان خراسان از رشد قابل توجهی برخوردار بوده است. بسیاری از روزنامه نگاران ما یک سر و گردن از خیلی از نیروهای استان های دیگر از لحاظ اصول حرفه ای کار و گذراندن دوره های آموزشی بالاتر هستند. بسیاری از رسانه ها و به خصوص رسانه های کوچکی که زیر سایه این دو روزنامه قرار دارند، برای کاهش هزینه های جاری خود از عوامل انسانی با دست مزد کم استفاده می کنند. معمولا افرادی که آموزش و سابقه لازم را ندارند و البته مراحل حرفه ای گری را طی نکردند در این رسانه ها به کار گرفته می شوند. این افراد زمانی که به جلسات خبری می روند به دلیل رفتار سطحی و غیر حرفه ای خود باعث می شوند که سطح فضای رسانه ای ما تنزل یابد. به خصوص در ماه های اخیر که شاهد این تنزل بوده ایم. بسیاری از مسئولین و سازمان ها نشست های خبری را جدی نمی گیرند. بسیاری از حرفه ای ها از شرکت در این جلسات اجتناب کرده و این یک پدیده نامبارک است. البته ممکن است در سایر استان های دیگر هم چنین مسئله ای وجود داشته باشد. اما در خراسان به طور چشمگیری تنزل سطح جلسات خبری را می توان مشاهده کرد. تاسیس پایگاه های خبری دولتی و غیر دولتی هم به این آسیب دامن می زند.

 مشهد تریبون : تا اینجا یک تحلیل و ارزیابی کلی از شما داشتیم. شما در بخش اول سخنان خود به برخی از آسیب های موجود در فضای رسانه ای استان و شهر مشهد اشاره داشتید. برای رفع این آسیب ها چه راهکارهایی را پیشنهاد می کنید؟

بحث آموزش مبتنی بر تجربه باید به صورت جدی پیگیری شود. آموزش از طرف دستگاه های مرتبط به کار رسانه ای و  از طرف دانشگاه هایی که دروس مرتبط مانند رشته ارتباطات را آموزش می دهند باید صورت بگیرد. اما این مراکز آموزشی هم  رابطه ای با میدان عمل نداشته و یک سری مسائل تئوری و ذهنی را مطرح می کنند. به برقراری رابطه بین این دو  مقوله  در استان توجه نشده است.  اما می توان به طور کلی چند راه حل را مطرح نمود. ترغیب کار حرفه ای خبرنگاری و فرهنگ سازی توسط مدیران حرفه ای باید صورت بگیرد. یعنی مدیران حرفه ای که سعی دارند در عرصه های مختلف حرفه ای از هم سبقت بگیرند.همچنین آموزش توسط سازمان ها و مدیران رسانه ای باید جدی گرفته شود. متصدیان مراکز آموزشی و دانشگاه ها در این زمینه باید فعالیت جدی داشته باشند. به طور کلی  در یک فر آیند حرفه ای باید فرهنگ سازی لازم برای زمینه سازی برای کار حرفه ای صورت بگیرد. البته در معاونت مطبوعاتی کشور یکی از کارهای مناسب در حال اجرا راه اندازی نظام خبرنگاری است. اگر این کار با دقت لازم انجام بگیرد، این آسیب تا حدی برطرف شده و این از اقدامات خوب حسین انتظامی است که اگر عملیاتی بشود، دیگر خیلی ها نمی توانند تحت عنوان خبرنگار فعالیت کرده و این می تواند به کنترل عرصه خبری کشور خیلی کمک کند.

مشهد تریبون : لطفا نظر خود را در مورد سوژه هایی که رسانه های استان و شهر انتخاب می کنند، شرح دهید. همچنین می خواهیم بدانیم که رسانه های شهر باید در زمینه سوژه یابی به چه سمتی حرکت کنند تا موفق باشند.

سوژه محصول نوع نگاه است. یعنی هر نوع نگاهی سوژه های خاص خود را پیدا می کند. ما در زمینه سوژه یابی یک مشکل بزرگ داریم. وقتی که محور و کانون نگاه رسانه ها حاکمیت، دولت و مدیران اجرایی باشد، سوژه ها به یک سمت هدایت شده یا از یک سبد خاصی چیده می شوند. اگر رسانه ها مردم محور باشند، در آن زمان آنها از یک سبد دیگر سوژه بر می دارند. آنجاست که رسانه های محلی پای خود را جای پای رسانه های فرامحلی گذاشته و به مسائل کلان کشور بیشتر می پردازند. به نظر من سهم پرداختن به مباحث کلان کشور بیش از حد میانگین و استاندارد است. در حالی که ما باید به معیشت مردم و تعاملات بیشتر با مردم بپردازیم و اگر در مجموع رسانه ها مردم محور باشند، ما می توانیم سوژه های ناب تر، مهم تر و اثر گذارتری را داشته باشیم. اما تا زمانی که غاطبه فعالیت ما را مسائل کلان تشکیل بدهد به این مهم دست پیدا نمی کنیم. به طور مثال وقتی رسانه ملی، روزنامه کیهان و سایر رسانه های کشوری سوژه هایی را مطرح کردند، سایر رسانه ها  اگر به دنبال سوژه های این رسانه ها رفتند، حاصل کار تکرار مکررات و  ملال آور شدن مطالب برای خواننده می شود.این در  حالی است که اگر رسانه ها در حیطه فعالیت خود، مسائل مردم را انتخاب کنند باعث می شوند که مردم خود را در درون رسانه ببینند. اگر این اتفاق به سرانجام برسد و مردم خود را در رسانه ببینند، سوژه ها جذاب و خواندنی است. دلیل این امر هم کاملا مشخص است.در چنین شرایطی سوژه ها به سوژه های مردم تبدیل می شوند.در چنین حالتی سوژه ها برای حل مشکل مردم و ارائه راهکار یافته شده است. بنابراین به نظر من مشکل ما در سوژه یابی جذاب در نوع نگاه ما است.زمانی که نوع نگاه عوض شود، سوژه ها هم تغییر می کنند.

مشهد تریبون : در دنیا بسیاری از شهرها  رسانه های بومی دارند. رسانه هایی که به محیط فیزیکی پیرامونی خود توجه کرده و به موضوعات کلان نمی پردازند. مشهد تریبون هم با چنین هدفی ایجاد شد. به نظر شما شهر مشهد در زمینه پوشش اخبار بومی و لوکالیزه کردن موضوعات تا چه حدی دچار نقطه ضعف است؟ در این زمینه تا چه میزان جای کار وجود دارد؟

آقای مارشال مک لوهان نظریه دهکده جهانی را مطرح کرد. این نظریه  از تفسیر من این است که  هر اتفاقی در هر گوشه دنیا رخ دهد، بقیه هم به سرعت مطلع می شوند.سپس نظریه محله جهانی مطرح شد. محله جهانی به این معنا است که آدم هایی که در دنیا زندگی می کنند با تعلقات، منافع و خسارت های مشترک در یک محله حضور دارند. اگر در یک نقطه دردی پیدا شود، بقیه هم تصور می کنند که آن دردی مشترک است. من از همین زاویه نگاه استفاده میکنم  و وارد پاسخگویی به سوال شما می شوم. دنیا به سمت تقویت و توسعه نشریات بومی و محلی می رود. نمونه این موضوع در ژاپن و آمریکا وجود دارد.در حال حاضر تعداد نشریاتی که  به بحث های کلان می پردازند رو به کاهش است.همچنین رسانه های محلی با حیطه فعالیت و دامنه فعالیت محدود تر در حال افزایش هستند.

به طور مثال، قبل از ورود اینترنت تعامل کشورها با هم توسط دولت ها و حاکمیت ها بود. بیشتر دولت ها با هم ارتباط داشتند ولی امروزه ملت ها با هم ارتباط قوی دارند. این نشان دهنده این موضوع است که مسائل مردم در حال پر رنگ تر شدن است. یعنی نگاه و نوع رسانه های دنیا از سمت کلان نگری به سمت جزئی نگری در حال تغییر است. پرداختن به مسائل حاکمیتی در حال حرکت به سمت مسائل مردم است. جوامع هم از سطح ملی به سمت محله ای حرکت می کنند. ما در برخی نشریات می بینیم که مسائل خیلی ریز مطرح می شود. مثلا پرداختن به جدول یک خیابان در یک محله خاص که این نگاه ها نشان دهنده این موضوع است که باید مسائل مردم را محور کار قرار داد. مسائل مردم با پرداختن به جزئیات حاصل می شود.مردم از جزئیات بیشتر در رسانه ها استقبال می کنند. در واقع آنها می خواهند تا مشکلات و راهکارها را در رسانه های محلی ببینند. حتی اگر شما دقت بکنید، دنیا اکنون به سمت تشکل ها و سازمان های کوچک رفته است. برخی از سازمان ها ادغام می شوند تا یک سازمان بزرگ را تشکیل دهند ولی برای رفع مشکل یک منطقه خاص سعی می کنند سازمان ها را کوچک تر و تخصصی تر کنند. در کشور ما هم اینگونه است. ما ابتدا شورای اسلامی و پس شورای اسلامی روستا ها را تشکیل دادیم.  به طور کلی مسیر اینگونه است که مشکلات هر منطقه ای در همان منطقه حل بشود. در واقع اختیارات حل مشکل به مناطق سپرده می شود.

رسانه ها هم باید همین کار را کرده و رویه خود را با چنین حالتی تطبیق دهند. آنها ماموریت پرداختن به نیازها و خواسته های مردم را دارند و به سمت فعالیت های محلی و منطقه ای سوق پیدا می کنند. مثلا روزنامه شهر آرا با همین نیت در مشهد راه اندازی شد. اگر از این رویکرد اصلی که برای آن روزنامه در نظر گرفته شده غفلت نکند، یک رسانه خوب است .اما اگر آسیبی هم دارد، غفلت از همین موضوع است. وقتی  یک سایت غیر رسمی  به موضوع مردم می پردازد، می بینیم که  از یک سایت رسمی بیشتر مخاطب پیدا می کند.این موضوع  نشان از تایید همین گفته ها است. بنابراین این یک رویکرد جهانی است که دنیا به سمت رسانه های محلی پیش می رود و در کشور ما هم نشانه حرکت به سمت این رویکرد وجود دارد. به نظر من این یک راهی است که همه باید به رسمیت بشناسیم و در آن مسیر حرکت کنیم.

مشهد تریبون : بسیار از مصاحبه با شما لذت بردیم و از وقتی که در اختیار ما قرار دادید تشکر می کنیم.  سخن پایانی شما را می شنویم. 

سخن پایانی من برای شما آرزوی موفقیت است. امیدوارم به تدریج که جلو می روید هیچ گاه اهداف ابتدایی تاسیس رسانه خود را فراموش نکنید.غفلت از اهداف اولیه می تواند یکی از آسیب های جدی باشد که آرزو می کنم دچار چنین غفلتی نشوید. مطمئن باشید اگر محلی و بومی باقی بمانید، خیلی می توانید خدمت کنید.

___________________________________________________________________

مطالب مرتبط :

نماینده مردم مشهد در گفت و گو با مشهد تریبون: فضای رسانه ای مشهد در سطح متوسط به پایین است

___________________________________________________________________-