مشهد به هرات : بیا خواهر من باش/ هرات به مشهد : امید است مثبت باشد

گروه مدیریت شهری: چند روز پیش بود که سر کنسول افغانستان در مشهد به دیدار شهردار رفت. در این دیدار هر دو طرف علاقه مندی خود را برای گسترش روابط فی مابین اعلام کردند.در آن جلسه  صولت مرتضوی به طور ویژه از آمادگی شهر مشهد برای پیمان خواهر خواندگی با هرات خبر داد .

 پس از این اظهار نظر بسیاری از رسانه ها، خبر از خواهرخواندگی مشهد و هرات دادند و اعلام کردند که به زودی این پیمان منعقد می شود. لذا بر آن آمدیم تا این موضوع را از جهات مختلف بررسی کنیم تا آثار و نتایج آن کاملا مشخص گردد.

 اما در ابتدا بحث باید توضیحی در خصوص این پیمان بدهیم. پیمان خواهر خواندگی ویژه شهرها است و بین دو شهر منعقد می شود. پس از انعقاد پیمان به آن دو شهر دوقولو می گویند. این پیمان یک مقوله تشریفاتی نیست و به نوعی تعهد آور محسوب می شود. یک تعهد آن کمک های بشر دوستانه به شهر دوقلو در زمان های بحران است. همچنین این پیمان باعث می شود تا هریک از شهرها تجارب خود را در زمینه های مختلف در اختیار شهر دوم قرار دهد و بستر را برای گسترش مناسبات اقتصادی، فرهنگی و … فراهم آورد.

اما بررسی این موضوع هم خالی از لطف نیست که مشهد تاکنون با کدام شهرها چنین پیمانی داشته است.

 خواهران مشهد تا به امروز

 ۱-      ارومچی چین : این شهر از مناطق مسلمان نشین چین است و همین وجه تشابه  باعث انعقاد پیمان شده است. سال ۱۳۹۰ مشهد و ارومچی خواهر خوانده شدند و انصافا باید گفت خواهرخواهندگی این دو شهر بسیار کارساز بوده است. در واقع تعاملات خوبی بین این دو شهر شکل گرفته است. چندی پیش صولت مرتضوی به دعوت شهردار ارومچی به چین رفت و توانست برای خرید واگن های جدید قطار شهری هم مذاکراتی داشته باشد. همچنین در سفر محمد پژمان به عنوان شهردار مشهد توفیقات زیادی حاصل شده بود. به نوعی که شهرسازی مشهد الگویی برای شهرداری ارومچی قرار گرفت. به طور کل می توان گفت ارائه برنامه‌های شهری و زیباسازی، همکاری در زمینه تعمیر، مرمت، بازسازی اماکن دینی و تاریخی، برگزاری نمایشگاه‌های صنایع دستی و همایش‌های علمی بین‌المللی برخی از برنامه‌های مورد نظر بین مشهد و ارومچی در پیمان مذکور بوده که البته همچنان تعامل این دو شهر در عمل جای پیشرفت بسیار دارد.

۲-      لاهور پاکستان : مشهد و لاهور در سال ۸۹ به عقد خواهری یکدیگر درآمدند. در واقع همکاری مشترک فرمانداری لاهور پاکستان و شهرداری مشهد پس از این پیمان مورد تاکید قرار گرفت.به طوریکه در سال ۸۹ طی سفری فرماندهی لاهور پاکستان به مشهد آمد و برنامه هایی را ارائه داد. لاهور یکی از شهرهای جمهوری اسلامی پاکستان و مرکز ایالت پنجاب این کشور است.گفتنی است مشهد و لاهور در سال ۸۹ قرارداد مجدد خواهر خواندگی امضا کردند و پیش از آن هم خواهر خوانده بوده اند.

 ۳-    کراچی: در اردبیهشت ۹۱ قرارداد خواهرخواندگی مشهد و کراچی پاکستان امضا شد. کراچی بزرگ ‌ترین شهر جمهوری اسلامی پاکستان و مرکز استان سند این کشور است

 ۴-      میلان ایتالیا : شهری در شمال ایتالیا و دومین شهر بزرگ این کشور است.

۵-      فرزنو آمریکا : شهری در شهرستان فرسنو در ایالت کالیفرنیا در آمریکا است.

۶-      کوالالامپور مالزی : در سفر هیئت بلند‌پایه شهرداری مشهد به کوآلالامپور پایتخت مالزی، توافقنامه خواهر خواندگی دو شهر در سال ۸۵ به امضای مدیریت طرفین رسید. این شهر پایتخت رسمی کشور مالزی و بزرگترین شهر این کشور است

۷-       مونیخ  آلمان : مونیخ سومین شهر بزرگ آلمان پس از برلین و هامبورگ است.

۸-      سانتیاگو دِ کُمپوستلا : مرکز منطقه خودمختار گالیسیا در اسپانیا است که در استان لاکرونیا واقع شده است.

۹-      مزار شریف: بنا به گفته مقامات افغانستانی مزار شریف و مشهد قرارداد خواهرخواندگی دارند.این شهر  مرکز  ولایت بلخ در شمال افغانستان و از جمله پنج شهر بزرگ افغانستان است.

 بی اطلاعی سایت شهرداری از ۲ خواهر مشهد

بر اساس اطلاعات به دست آمده، مشهد همین نه خواهرخوانده را دارد و شهر هرات می تواند دهمین خواهر مشهد باشد. اما نکته جالب ضعف اطلاع رسانی شهرداری در خصوص خواهر خوانده ها است.این در حالی است که سایت شهرداری مشهد به نقل از ویکیپدیا مدتی پیش  فهرستی را در خروجی خود قرار داده است. در فهرست شهرداری مشهد خواهرخوانده های ۸ و ۹ وجود ندارد در حالی که با کمی تحقیق می توان فهمید که این دو شهر هم با مشهد چنین پیمانی دارند. {۱}

 چرا هرات ؟

 اما با توجه به توضیحات اولیه مطلب، هرات شهری است که می تواند دهمین خواهر خوانده مشهد باشد. انعقاد این پیمان با شهر هرات از لحاظ مختلف می تواند حائژ اهمیت باشد. مشابهت های تاریخی و فرهنگی بین  مردمان دو شهر زمینه مناسبی برای انعقاد چنین پیمانی است. هرات یکی از چهار شهر قدیمی خراسان بزرگ است که به همراه شهرهای بلخ، مرو و نیشابور قدمتی بسیار کهن داشته و از این حیث می تواند دارای نقطه قوتی تاریخی باشد.

 همچنین امضای این پیمان می تواند به بهبود روابط تجاری ۲ کشور ایران و افغانستان کمک نماید. اکنون ۳۰ درصد از صادرات ایران به کشور افغانستان است که افزایش مبادلات تجاری مشهد و هرات می تواند این درصد را افزایش دهد. همچنین وضعیت مهاجران افغان در شهر مشهد که بخش قابل توجهی از آنها از شهر هرات به اینجا امده اند می تواند پس از انعقاد این پیمان حالت مطلوب تری بگیرد.

 به علاوه این موارد صولت مرتضوی معتقد است که مشهد می تواند از امکانات و منابع طبیعی و معدنی که در اختیار شهر هرات قرار دارد، استفاده کرده و نیازهای خود را تامین سازد .اما نکته مهم آن است که تامین این نیازهای متقابل به توسعه تعاملات و همکاری‌ها بیانجامد. قطعا در آن طرف میز هم شهر هرات به دنبال استفاده از تجربیات مدیریت شهری در شهر مشهد است که می تواند به توسعه آن شهر کمک شایانی نماید.

 شهرهایی که خواهر نشدند

 اما به غیر از شهر هرات که خواهرخواندگی آن با مشهد امری محتمل به شمار می آید، شهرداری مشهد در چند سال گذشته به دنیال عقد خواهر خواندگی با چند شهر دیگر بود. در سال ۸۹ حامد مقدم مسئول روابط عمومی و امور بین الملل شهرداری مشهد از پیگیری‌هایی برای انعقاد این پیمان با شهرهای سویا اسپانیا، هامبورگ آلمان و نیز حیدرآباد هند خبر می‌دهد و عنوان می کند که این پیمان ها به مراحل نهایی خود نزدیک می شوند. پیمان هایی که پس از چند سال به مراحل نهایی خود نزدیک نشده اند و البته شاید در آینده چنین پیمان هایی صورت بگیرد.

 اما یک سوال جدی از شهرداری مشهد

 اکنون مشهد ۹ خواهر خوانده دارد. به غیر از دو یا سه شهر هیچ گونه شفافیت اطلاعاتی در زمینه نوع همکاری و نحوه انعقاد تفاهم نامه وجود ندارد. به طور مثال مشهد با مونیخ و میلان چه نوع اشتراک فرهنگی یا مبادلات تجاری دارد که این شهر ها در لیست خواهران شهر قرار گرفته اند؟ ایا این پیمان ها مربوط به قبل از انقلاب است؟ اگر اینگونه باشد شهرداری نباید برای از سر گیری جدی روابط دست به اقدامی بزند یا پیمان را ملغی کند؟ یا به طور مثال فرزنو آمریکا چه نوع همکاری هایی با شهر مشهد دارد؟ چرا این همکاری ها به هیچ وجه دیده نمی شود و مردم چیزی از آن نمی دانند؟ و البته سوال های زیاد دیگری که به نظر می رسد باید مسئولین شهرداری به آنها پاسخ دهند. به نظر می رسد پیمان خواهر خواندگی مشهد با برخی از شهرها کاملا نمایشی باشد. لذا شهرداری به علاوه ضعف اطلاع رسانی در تعداد خواهرخوانده های خود در وبسایت شهرداری مشهد ظاهرا هیچگونه اطلاعات شفافی هم در این زمینه در اختیار افکار عمومی قرار نداده است.

 البته بد نیست بدانید که شهر تهران به عنوان پایتخت ایران با شهر لس آنجلس امریکا پیمان خواهرخواندگی دارد که به نظر می رسد این پیمان و سایر پیمان های از این جنس، مربوط به قبل از انقلاب باشد. اما مسئولین شهری تهران، مشهد و سایر کلانشهرای ایران باید پاسخ دهند که در این سالها چرا شهرهای اسلامی که مشترکات بیشتری با شهرهای ما دارند را به خواهر خواندگی برنگزیدند؟ به طور مثال شهر مشهد به عنوان پایتخت معنوی ایران با سایر شهرهای مذهبی اسلامی مانند مکه، مدینه، دمشق و.. چنین پیمانی ندارد.

 به نظر می رسد این تنها مشکل شهر مشهد نباشد و خیلی از شهرها دچار چنین رویه ای هستند. رویه ای که متاسفانه این پیمان را تشریفاتی جلوه می دهد. وجود شهرهای مختلف با فرهنگ های متنوع در لیست خواهرخواندگی یک شهر و عدم مشاهده مردم در خصوص همکاری های فی مابین، این پیمان را از حالت جدی خارج کرده و بسیاری به آن نگاهی تشریفاتی و حتی طنز دارند.

واکنش کاربران افغانی به آمادگی مشهدی ها

 در همین زمینه بد نیست به برخی از واکنش مردم افغانستان به اعلام آمادگی شهردار مشهد برای خواهر خواندگی با هرات اشاره کنیم.  پس از این اعلام آمادگی این خبر در افغانستان و به خصوص رسانه های محلی آن کشور مخابره شد. شبکه اطلاع رسانی افغانستان این خبر را منتشر کرد که این خبر با واکنش جالب و البته طنز برخی از کاربرهای افغانی مواجه شد.

 به طور مثال یک کاربر افغانی که ظاهرا متوجه تشریفاتی بودن این پیمان شده است با دیدی طنز، عدم توجه طرفین را پس از مدتی را اینگونه بیان می کند:  این خواهر خانده ها بالاخره یک روزی بزرگ میشوند و هرکدام پشت بخت میروند و بعداً اولاد داری سبب این میشود که کمتر به یکدیگر برسند.

یک کاربر دیگر افغانی اینگونه واکنش نشان داده است: خواهر خانده تکراری شده دامن پدرخانده ، مادرخانده ، برادرخانده را بگیرین خراسانی!

کاربری دیگر به عنوان این پیمان واکنش نشان داده و نوشته است : چــــــــــــــرا برادر خوانده نمیشوند ؟شاید دلیلش این باشد که در برادر خوانده گی امکان دغلی موجود است اما در خواهر خوانده گی ممکن صداقت بیشتر باشد

کاربر دیگری هم که خود را فرشاد از کابل معرفی می کند نوشته است:  مبادا که زیر کاسه نیم کاسه نباشد. دنیا خراب شده اعتماد کردن مشکل است

کاربری دیگر آورده است: ازقدیم ها ضرب المثل داریم که گفته اند:مردهاراقول است . ما که قول دادیم کدام خیری ندیدیم
بنآ باشد که خواهرخاندگی چه نتجه را در برخواهد داشت. امید است مثبت باشد.

 اما خارج از واکنش این کاربران افغانی باید گفت که عنوان خواهرخواندگی یا برادر خواندگی مهم نیست . مهم داشتن رابطه ای نیک بین مردمان  شهرهای مختلف است.

                        مشهد که ندارد به خراسان نعمت خواهر       *       افسوس که نُه دارد وهست بی کس و یاور

                       اینگونه هرات بشود دهمین خواهر مشهد      *       این خواهری اش  با همه نه تا برابر

۱:

 http://www.mashhad.ir/web_directory/34579-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%B1-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87.html

نگارش: محمد جواد موسوی زاده