سینما تریبون: به بهانه اکران تنهای تنهای تنها در مشهد/ دوری از سیاست، سلام بر رفاقت

گروه فرهنگی – سرویس سینما : به بهانه اکران “تنهای تنهای تنها” در سینماهای مشهد نقد زیر ارائه می گردد .

نام فیلم : تنهای تنهای تنها
کارگردان : احسان عبدی پور
بازیگران : میثم فرهومند ،آرمن هوانسیان ،آنا پانوسیان..
تهیه کننده : ادریس عبدی پور
قالب فیلم : کمدی سیاسی

خلاصه داستان : «عبدالکریم» معروف به «رنجرو» ـ پسرکی بوشهری است که در یکی از روستاهای اطراف نیروگاه اتمی بوشهر زندگی میکند. او با پسرکی روسی، که پدرش از مهندسان روسی نیروگاه است دوست می شود؛ اما تحولات جهانی به ویژه پرونده هسته ای ایران و واکنشهای اطرافیان، دوستی صادقانه و بی آلایش آنها را تهدید می کند. رنجرو به دنبال رفع مشکلاتی است که دوستی او و الگ را تهدید می کند و….

دوری از سیاست، سلام بر رفاقت

روایت «برای کودک» و «درباره کودک»همواره مورد مناقشه اهل سینما بوده است.در حالی که روایات در این دو نوع سینما با یکدیگر کاملا متفاوت است.گاهی فیلمهای تمثیلی با مرکزیت یک کودک یا نوجوان ساخته می شود که کارگردانها« درباره کودک یا نوجوان »فیلم ساخته اندو تا حد زیادی مجبور به رعایت مجرای خاص ارتباطی مورد توجه کودکان و نوجوانان نبوده اند و از مجراهای ارتباطی قابل درک برای بزرگسالان استفاده کرده اند.فیلمهایی مانند «خانه دوست کجاست؟»٬«دختری با کفش های کتانی» فیلمهای ابوالفضل جلیلی ٬ پوران درخشنده و….

در فیلم هایی مانند«تنهای تنهای تنها» ما نمی توانیم به راحتی بگوییم فیلم برای کودک است یا درباره کودک ! بلکه فیلم متشکل ازهر دوی آنها است.

فیلم« تنهای تنهای تنها» ، با موضوعی ساده و روایتی به ظاهر معمولی که از تخیل های رنجرو درباره بشقاب پرنده شروع می شود، به یک بحث جدی و سیاسی یعنی انرژی هسته ای می رسد ، ولی چنان معتدل که دو خط فکری موافق و مخالف را در بطن زندگی مردم شکل می دهد.

هر چند که احسان عبدی پور در مصاحبه های خود عنوان کرده بود که فیلم من در ژانر کودک و نوجوان قرار نمی گیرد اما فیلم او به دو قسمت کاملا متفاوت تقسیم میشود. شخصیت اول فیلم «رنجرو»نوجوانی پرانرژی٬ شوخ و بذله گوی با شیطنت فراوان ظاهر می شود و از همه مهم تر کنجکاو و خلاق است.در نیمه نخست مخاطب کودک به شخصیت رنجرو نزدیک می شود و گام به گام با تخیلات و آرزوهایش پیش می رود و با همزاد پنداری که انجام داده، منتظر سرنوشت وقایع داستان معلق می ماند و ناگاه در اواسط فیلم رنجروی ما به سیاست علاقه مند شده و در پی شنیدن واژه ای قصد رفتن به سازمان ملل دارد. نیمه دوم فیلم مخاطب کودک و نوجوان را خسته کرده و برایش فاقد جذابیت است اما برای مخاطب بزرگسال پر است از هیجان و تعلیق ٬جذابیت و طنزی فاخر.

اگر بخواهیم این فیلم را در ژانر کودک و نوجوان بررسی کنیم٬ اثری موفق نیست. چون همانطور که ذکر شد فیلم به دو نیمه متفاوت تقسیم میشود و مخاطب کودک در نیمه دوم فیلم از بازی های سیاسی ای که در حد او نیست خسته می شود. حتی طنز شیرین جاری در فیلم، طنزی کودکانه نیست و تنها مخاطب بزرگسال را می خنداند.مخاطب کودک همچنان منتظر است بشقاب پرنده برگردد و یا لاکپشت به آدم فضایی تبدیل شود! اما اگر«تنهای تنهای تنها» را در زمره فیلم های درباره کودکان و یا به بهانه کودکان قرار دهیم که با استفاده از دنیای پاک و ساده کودک خواسته حرفی بزرگ را بدون اغراق بیان کند فیلم در رسیدن به هدف خود موفق بوده است.

به نظر می رسد اسم فیلم از سه بازیگر نقش اصلی گرفته شده باشد.سه نفر که هر کدام به نحوی تنها هستند.رنجرو٬ الگ و زنی که او را خاله صدا میزنند و مترجم و رابط آنهاست. این سه زمانی که یکدیگر را می یابند تنهای تنها هستند و هر سه در کنار هم دوستی مشترکی را شکل می دهند که در نهایت با رفتن الگ مجددا هر سه تنها می شوند.

در مورد شخصیت رنجرو می توان گفت این نوجوان دوست داشتنی ساده و مهربانی است که دوستی اش بیش از هر چیز برایش ارزشمند است. او از سیاست متنفر است و برای همین دست به هر کاری می زند تا سیاست نتواند دوستی صادقانه اش را با پسرک روسی به هم بزند.شخصیت «رنجرو»کامل شده و از تمام زوایا مورد پرداخت قرار گرفته است.

«عبدی پور» با مهارت تمام از بازیگران بومی‌اش بازی گرفته و فضاهایی واقعی آفریده است. او توانسته به زیرکی تماشاگر را هر جا که دوست داشته بخنداند و گاهی هم اشکش را در آورد!

کارگردان با استفاده به موقع  از کلیشه ها و به خدمت گرفتن آنها در راستای داستان، از دام تکراری شدن می گریزد، فقر و مشکلات مردم بوشهر را به تصویر می‌کشد و مخاطب را به بطن زندگی مردمان خطه جنوب٬ مسائل ٬مشکلات٬ آداب و رسوم٬ افکار و خصایص آنها آشنا  می کند.

به گفته ناصر تقوایی بهترین اثر هر فیلمساز، فیلمی است که هنرمند در خطه خود آن را می سازد و فیلم «تنهای تنهای تنها» از جمله این فیلم هاست. از نکته های ویژه فیلم این است که بیشتر از این که ناشی از شناخت فیلمساز از سینما باشد، ناشی از شناخت سازنده فیلم از منطقه زندگی اش می باشد.

عبدی پور می خواهد به ما بگوید که عشق و دوستی حد و مرز ندارد و از جغرافیای طبیعی فراتر است.غربی و شرقی نمی شناسد و از سیاست بدش می آید.رنجرور و دوستش« الگ» به رغم اینکه زبان یکدیگر را نمی فهمند اما یکدیگر را صمیمانه دوست دارند و نمی خواهند دنیای بیرحم سیاست آنها را از هم جدا کند. آنها معنی واژه «وتو»٬ «کمونیست» «انرژی هسته ای»را نمیشناسند٬ آنها نمی دانند «سازمان ملل کجاست» ٬ در دنیای کودکانه رنجرو و الگ تنها صمیمیت است که ریشه دوانده و این دو نوجوان هر سدی بر سر راهشان باشد برخواهند داشت حتی اگر سفری به آن سوی دنیا باشد!

این فیلم به موضوع های تجاری و عامه پسند نمی پردازد و محتوا و موضوعش از کلیشه ای که سینمای ایران را مسموم ساخته به دور مانده است. فضا٬ موضوع٬ لحن و قصه متفاوت همه زمینه های متفاوت بودن اثر را آماده ساخته است.

متاسفانه سوژه اکثر کارهای ما به سمت کلیشه رفته و کمتر فیلمسازی پیدا می‌شود که در این شرایط دست به ریسک بزند و  سوژه‌ای بکر را انتخاب کند اما کارگردان «تنهای تنهای تنها» این کار را انجام داده و به لحاظ قصه و فرم روایی کاری ارزشمند و قابل دفاع ساخته است.

گرچه فیلم،‌ اشکالات جزئی از جمله ضرباهنگی ضعیف دارد اما با جمع بندی منسجم٬ آبرومندانه و غافلگیر کننده پیام اصلی را چنان در لابلای تیتراژ پایانی گنجانده است.

«تنهای تنهای تنها»  هشداری است برای مردم جهان و پیامی جهانی دارد و می‌توانست در شعارزدگی غرق شود اما  کارگردان با ایجاد فضای طنز جذاب و مبتنی بر متن و اجرا که فضای فیلم را شاداب و با طراوت نگه می‌دارد و آن را از شعار زدگی دور نگه داشته است.

استقبال خوب از این فیلم و تکان نخوردن مخاطب تا انتها و ترک نکردن سالن یعنی موفقیت .یعنی اینکه مردم صادقانه حرف ساده و صمیمی رنجرو را در خلال صلح و دوستی پذیرفته٬ باور کرده و لذت برده اند.

نسیم سهیلی