به وب سایت خبری مشهد تریبون خوش آمدید
امروز : چهارشنبه 30 خرداد 1397
اینجا تریبون شهر مشهد است/ برای تبلیغات و اسپانسرینگ همین حالا تماس بگیرید.

پای صحبت استاد برجسته معماری مشهد: ازخودنمایی برخی از مدیران با درآمد های حبابی تا آرزوی هایی برای مشهد

کد خبر: 25319 - 10 شهریور, 1395

هشتمین نشست مجازی گروه تلگرام مشهد تریبون با عنوان “پیشنهادهایی برای معماری و شهرسازی مشهد” با حضور دکتر علیرضا رضوانی  عضو هیات علمی دانشگاه آزاد مشهد و مشاور معماری و شهرسازی برگزار شد.

دکتر رضوانی که دکترای خود را از دانشگاه دورتموند آلمان گرفته است تالیفات فراوانی در قالب مقاله و کتاب در حوزه شهرسازی و معماری دارد.

در این نشست مجازی دکتر رضوانی مطالبی در خصوص مشکلات حوزه معماری مشهد مطرح کرد و سپس به سوالات پاسخ داد که متن آن در ادامه آمده است:

آیا مایل به توسعه در شهرسازی هستیم؟

بعد از سال ها تجربه کار، آموزش و کارهای اجرایی به این ابهام رسیده ام که آیا ما واقعا مایل به توسعه و پیشرفت در حوزه معماری و شهرسازی هستیم یا خیر و فقط شعار است؟

هرگونه توسعه دارای اصول و محورهایی است، اجازه بدهید به عنوان مقدمه مروری بر برخی از آنها داشته باشیم:
اول از همه برای هرگونه تغییری و پیشرفتی باید  ابتدا مسائل و مشکلات خود را تشخیص دهیم و پس از آن اهداف و چشم انداز خود را مشخص کنیم. تشخیص مشکلات و مسایل با پژوهش میسر است و بر عهده محققین است اما تعیین اینکه کجا برویم  به بهترین صاحب نظران سپرده می شود و معمولا بر عهده نخبگان حوزه معماری شهرسازی است.
حال باید پرسید که آیا در سال های گذشته در ایران و بخصوص شهر مشهد توجه لازم به تحقیق و پژوهش و نظرات نخبگان داشته ایم یا خیر، من فکر میکنم  که جواب این سوال از طرف همه شما منفی باشد.

محور دوم مدیریت است. اگر ما برنامه و اهداف مشخصی داشته باشیم، این مدیران هستند که آن را عملیاتی و اجرا می کنند اما در این سال ها صاحب نظران، منتقد بسیاری از مدیران ناکارآمد بوده اند. مدیرانی که وسعت دید لازم را نداشته و بجای کار مفید قصد خودنمایی در ایام مسئولیت داشتند و ضرر و زیان هایی را به حوزه معماری  شهرسازی مشهد وارد کردند.  مدیرانی که دارای توان علمی لازم نبودند و تخصص آنها چیز دیگر بوده است ولی در جای دیگری قبول مسئولیت کرده اند ; بیشتر بله قربان گو بودند و از دانش و مهارت لازم بر خوردار نبودند و خود بینی آنان باعث شده که از اندیشمندان حوزه معماری و شهرسازی  و بضاعت آنها استفاده لازم را نبردند.
پس اگر دقت لازم را برای انتخاب مدیر لایق به کار نبریم چگونه می توانیم توقع توسعه در معماری و شهرسازی داشته باشیم؟

محور سوم آموزش است.  به گمان بسیاری از صاحب نظران محور اصلی توسعه  آموزش است.خوب ما چه کرده ایم؟ نه در مقطع متوسطه و نه در آموزش عالی در حوزه معماری و شهرسازی وضعیت خوبی نداریم. متاسفانه مدارس غیرانتفاعی زیادی شکل گرفتند که فاقد امکانات لازم هستند و بسیاری از مراکز آموزش عالی از نبود اساتید مجرب، امکانات لازم و برنامه ریزی مناسب رنج می برند  و بدون اغراق وضعیت بحرانی است و به هیچ وجه امید بخش نیست. حال که اوضاع آموزش چنین است  چطور می توانیم توسعه و پیشرفتی را انتظار داشته باشیم؟

محور چهارم اخلاق است. اگر ما بهترین ضوابط را داشته باشیم اما اخلاق بر کار حاکم نباشد نتیجه مطلوب حاصل نمی شود. همه ما منتقد به نظام مهندسی و نحوه ارایه خدمات مهندسی و عملکرد دفاتر مهندسی هستیم که  منجر به  این حجم امضا فروشی شده و منتقد هستیم  به خدماتی که به شکل گیری این نوع از ساختمان ها شده است. برنامه ای هم در این زمینه ارائه نکردیم و نه تنها منشور اخلاقی موثری در  نظام مهندسی نداریم بلکه در تحقق اخلاق حرفه ای اهمیت لازم را نیز نداریم و بلکه  خود ساختار کار  ما را به سمت کارهای غیر اخلاقی می برد.

لذا در پاسخ به سوال مطرح شده که چرا شاهد پیشرفت مورد انتظار نیستیم در یک جمع بندی می توان گفت که عدم توجه لازم به پژوهش و بی توجهی به نخبگان و عدم انتخاب و انتصاب مدیران لایق و همچنین ضعف جدی در آموزش و مهمتر از همه عدم توجه به اخلاق  حرفه ای از آسیب های مهم در حوزه معماری و شهرسازی ما است و هر یک از اینها مانعی جدی در توسعه مطلوب و مورد نظر است.

در مورد حاشیه نشینی و سیما و منظر و تجربه دیگر کشورها چه نظری دارید؟

سیما و منظر شهری مشکل اصلی در حاشیه نشینی نیست و مسائل مهمتری وجود دارند. مقابله با حاشیه نشینی نیاز به برنامه دارد و اینکه شهر مشهد در این خصوص برنامه موثری نداشته، باعث شده است که امروزه با تبعات حاشیه نشینی به شکل فزاینده ای مواجه باشیم . شهرهایی همچون مشهد که مهاجرت گسترده ای را طی دهه های اخیر شاهد بوده اند باید برای یافتن  برنامه مطلوب و منطبق با شرایط محلی و نه صرفا تئوریهای دیگران تلاش لازم را کرده باشند که ما نکرده ایم.
شهرهای اصطلاحا  توسعه یافته در دنیا نیز مشکل حاشیه نشینی دارند اما با مسایل ما مواجه نیستند چون برنامه دارند و همینطور همه خدمات آن شهرها در یک محدوده تمرکز ندارد بلکه خدمات در مناطق مختلف شهر پراکنده بوده و همینطور خدمات بسیار خوبی به روستاها داده می شود و طبیعتا مسایل کمتر و متفاوتی با ما در معضل حاشیه نشینی دارند.

چگونه بلند مرتبه سازی کنیم؟

شهر هایی همچون مشهد به دلیل مهاجرت فزاینده درگیر رشد کالبدی قابل توجهی هستند و  با توجه به شرایط محیطی رشد افقی پاسخگوی این میزان جمعیت نیست و بلند مرتبه سازی موثر ترین راه پاسخگویی به حجم جمعیت است و نمی توانیم راه فراری داشته باشیم و لازم است برنامه ریزی مشخصی برای پاسخگویی به اسکان و مسکن جمعیت رو به رشد شهر تدارک دید.
خوشبختانه در مشهد چندین کار پژوهشی انجام شده و نقاطی از شهر که بضاعت لازم را برای بلند مرتبه سازی دارند مشخص شده و لازم است از این طرح ها استفاده کنیم و همینطور تحقیقات دقیق تری را در دستور کار قرار دهیم.
بلند مرتبه سازی مانند سایر برنامه ها نیاز به یک سری سیاست ها و اولویت گذاری دارد. این که ما در بلند مرتبه سازی نتیجه مطلوبی نگرفتیم به این دلیل است که هم سطح اشغال عرصه ها را تا 80 و در برخی موارد تا 100 درصد افزایش دادیم و هم به حواشی و اطراف ساختمان بلند مرتبه توجه لازم نکردیم این در حالی است که در اصول بلند مرتبه سازی باید سطح اشغال را کاهش داد و فضای باز بیشتر تامین کرد و از مکانهایی استفاده شود که عوارض و مشکلات حداقل برای همجواریها داشته باشد و حتی زمینه ارائه خدمات جدیدی را فراهم کند و دقت کنیم که بین بلند مرتبه سازی و تراکم فروشی تفاوت اساسی وجود دارد.

photo_2016-08-31_21-57-14

لزوم استفاده از مشاور محلی در طرح نوسازی و بهسازی اطراف حرم رضوی

انتقادات هایی که به طرح نوسازی و بهسازی بافت اطراف حرم  مطهر در محدوده 300 هکتار شده است به دلیل عملکرد بد به لحاظ برنامه و همینطوراجرا در آن بوده است .من فکر میکنم این محدوده می توانست و باید دارای طرحی بهتر می بود. متاسفانه طرحی که چندین سال است عملیات اجرایی آن آغاز شده و گفته می شود  بیش از 30 تا 50 درصد پیشرفت داشته است. لذا ما  در نهایت با یک کار انجام شده مواجه هستیم و تغییر سیاست  و برنامه نیز ساده نیست و تعهداتی نیز به برنامه و ذینفعان وجود دارد.
اخیرا این طرح به مشاور جدید  سپرده شده تا مورد بازنگری قرار گیرد. اما امیدوار بودم در بازنگری از مشاور محلی استفاده شود تا از بروز مشکلات مشابه طرح قبلی که برخی از عدم شناخت و درک نسبت به موضوع و زمینه حاصل شده بود مانع شویم. انتخاب مشاورغیرمحلی نمی تواند نتیجه مورد انتظار را حاصل کند. مشاور محلی باید از تخصص های خارج از استان استفاده کند نه بر عکس . در ضمن  باید نقاط قوت طرح را هم با توجه به تعهدات حاصله دید اما در نهایت مطمئنا نیازمند دقت نظر برای تدارک یک طرح محکم تر و بهتر هستیم.
نکته مهم دیگر این است که ما باید دقت کنیم که بضاعت و توانمندی محدودی چه در برنامه ریزی و چه در اجرا و مدیریت داریم. به نظر می رسد  طرح توسعه پیرامون حرم رضوی در مقیاس بیش از 300 هکتار خارج از توان ما بوده است. ما احتمالا تصوری از توان و امکانات خود داشتیم که با واقعیت فاصله جدی داشته است. بسیاری از شهرهای توسعه یافته با امکانات بیشتر از این پروژه هایی با این وسعت و با این شکل مواجهه را تعریف نمی کنند و این طرح باید به بخش های کوچک تر و قابل فهم تر و اجرایی تری تقسیم شود و من نوعی منطقه بندی را در کل شهر و در محدوده مورد نظر با مسائل فعلی پیشنهاد می کنم که با مقتضیات اخیر هماهنگ باشد که اینجا فرصت گفتگو در خصوص آن نیست .
لزوم تعیین ضابطه برای معماری ایرانی اسلامی

بنده در طرح توسعه کمی و کیفی زیارت امام رضا(ع) مسئولیت تدوین سند راهبردی معماری و شهرسازی را داشتم و در نهایت سندی آماده شد که یکی از اقدامات مهم  این سند شناخت مسائل  و مشکلات موجود و تدوین چشم انداز و  اهداف و پیشنهاد راهبردهایی توسعه برای معماری و شهرسازی  مشهد با تاکید بر موضوع زیارت بوده است .  در این طرح از مشارکت نظری نخبگان و اندیشمندان بهره بردیم که بر اساس نظر آنان یکی از مهمترین راهبردهای مطلوب  تحقق معماری ایرانی و اسلامی بوده است.
به اعتقاد من اگر قرار باشد یکی از شهرهای کشور الگویی برای معماری ایرانی اسلامی باشد آن شهر مشهد است اما در این زمینه برنامه مشخصی نداریم. معماری اسلامی ایرانی از طریق شیوه های متعارف گذشته حاصل نمی شود.  شیوه کنونی آموزش مدرن ما هم به هیچ وجه شبیه آموزش های استادی شاگردی قدیم که استاد دارای اعتقادات و مهارت های خاص بود و در دو ه ای طولانی شاگرد خود را پرورش میداد نیست. در مجموع با توجه به آموزش امروز و نظام خدمات مهندسی کنونی حتی نمی توانیم منتظر معماری استاندارد باشیم چه برسد به معماری ایرانی اسلامی .پس راه حل چیست؟
به نظر می رسد باید در ابتدا درمقیاس  مشهد هویت مطلوب برای معماری ایرانی اسلامی را مشخص کنیم و شاخص های محلی را شناسایی کنیم  و بعد برای اجرای آن  اصول و ضوابط لازم الاجرایی  تعیین کنیم تا معماران در آن چهارچوب عمل کنند و من مخالف این نظر هستم که معماری ایرانی اسلامی قاعده بردار نیست و قانونی بر تحقق آن نمی تواند حاکم باشد.

فقر پژوهش برای نماهای شهری مشهد

نماهای شهری که مرز فضای خصوصی  و عمومی هستند به خصوص در شهرهای توریستی , گردشگری  و زیارتی بسیار موضوعیت دارند زیرا نماها و منظر شهری اولین تاثیر را بر مخاطب دارد و هویت شهر را منتقل می کند. چندین سال است که جلساتی در این خصوص می گذارند اما هرگاه این جلسات را مرور می کنیم ونتایج را می بینیم متوجه می شویم دقت لازم را برای رسیدن به نتیحه ندارند.
فقر یک برنامه جدی، کارا و پشتیبان در این زمینه احساس می شود و باید یک پژوهش موثر در خود مشهد در این زمینه انجام بدهیم.
اینجانب بعد از چاپ کتاب “در جستجوی  هویت شهری مشهد” که حاصل زحمات ما در زمانی فشرده بود توصیه کردم طرح پژوهشی “طرح جامع هویت مشهد”  تهیه شود ولی متاسفانه تا کنون موفق به جلب نظر مدیران نشده ام و امیدوارم در این گفتگو نظر این بزرگواران جلب شود و حمایت کنند .
به نظر من معماری ایرانی اسلامی برای مشهد در قالب  “طرح هویت شهری مشهد ” معنی واقعی می یابد اصول معماری ایرانی مربوط به تمامی شهرهای ایران می شود و در مقیاس شهری هویت بخش نیست . موضوع دیگر چگونگی آموزش است ; ما آموزشی متفرق و بدون برنامه مشخص و هدفمند در جهت نیازهای امروز داریم.

photo_2016-08-31_21-57-22

هر ساختمان شخصیت خود را بروز می دهد

قاعدتا معمارانی که از چنین دانشکده هایی فارغ التحصیل می شوند که هر استاد شیوه خاصی در تدریس دارد و مجموعه متنوع و متضادی از مبناهای نظری را بدون ارزیابی در اختیار می گذارد، هیچ بنیاد نظری مطمئنی در فضای کاری حرفه ای در آینده نخواهند داشت و لذا فقر دیدگاه های نظری پشتیبانی کننده درکار فارغ التحصیلان مشهود است ونمی توانیم انتظار داشته باشیم  که نه تنها معماری مطلوب نظر را بلکه  نماهای مطلوبی در شهر ببنیم. هر ساختمان شخصیت خود را بروز می دهد و سعی می کند خودنمایی کند و بنابراین  ناهماهنگی به وجود می آید. زمانی که چند وقتی به خارج می رفتم چشمم  به دیدن ساختمان ها هم شکل و نماهای هماهنگ آن شهرها عادت می کرد و پس از مدتی که به مشهد می آمدم وقتی در یک خیابان قدم می زدم نا هماهنگی و تنوع سبکها باعث میشد تصور کنم در شهری جنگ زده قدم می زنم. لازم است برخی  زیبایی های ظاهری را از زیبایی واقعی در شهر جدا کنید و اجازه بدهید به مطلب مهمی اشاره کنم :

خودنمایی برخی از مدیران با درآمد های حبابی در مشهد

ما منابعی برای تامین هزینه مدیریت شهر داریم. اما وقتی از منابع غیر معقول و غیر واقعی (حبابی) استفاده می شود و از طرق غیرقانونی درآمدی به دست می آید، اگر چه  فرصت هایی فراهم می شود اما این فرصتها با زمینه ارتباط واقعی ندارد و حق ایجاد شده خیالی است.
مدیری قصد دارد خودنمایی کند و با تراکم فروشی و زد و بند های عموما غیر قانونی درآمدی کسب می کند و شهر چراغانی میشود و فضاهای سبز افزایش می یابد و المانهای شهری متعددی ساخته میشود و… قاعدتا ما احساس رضایت می کنیم اما نمی دانیم که این منابع از کجا حاصل می شود و اگر مطلع شویم بر این کیفیت های ظاهری بصری معترض میشویم. متاسفانه مدیرانی که دست به اقدامات مشابهی زده اند. کم نیستند، یادمان باشد بزک و دوزک کردن چهره بیمار، بیماری را درمان نمی کند. شهر ما دچار بیماری سختی است و برای درمان بیمار چنین اقداماتی موثر نیست و ممکن است حتی بیماری را پنهان کنیم  از طرفی حقی را برای مردم ایجاد کنیم که واقعیت ندارد و بعدها نیز انرا طلب کنند!
یکی از دوستان بنده از کانادا به مشهد آمده بود و تحت تاثیر چراغاتی و المان ها و آبنماها و … بود و می گفت شهرهای کانادا اصلا اینگونه نیست . چقدر شهر شما بنظر زیبا میرسد . این مطلب نشان از  یک واقعیت تلخ دارد و امید وارم منظورم را درک کنید .

 چه پیشنهادی برای اعضای شورای شهر مشهد دارید؟

ارائه پیشنهاد برای همکاران در شورای شهر مشهد کار سختی است اما می توان گفت که برای هرگونه اقدامی نیاز به پژوهش و تحقیق داریم. یعنی اگر تصمیمی می گیرید باید متکی به تجربیات و تحقیقی باشد که پشتیبانی کننده آن نظر یا عمل شود.
در مسائلی که در شورای شهر شناسایی می کنید ابتدا به پژوهش ها و تحقیق ها موجود رجوع کنید و اگر پژوهشی مرتبط وجود ندارد  انجام آن را در دستور کار قرار دهید و برای موضوعات مهم از مشاور و محقق با تجربه استفاده نمایید و از تصمیم گیری های عجولانه دوری کنید.
متاسفانه بارها شاهد بودیم تصمیماتی گرفته شده ولی از تحقیقات موجود و در اختیار استفاده نشده و اشتباهات دو باره تکرار  شده اند و نمی دانم چرا مدیران گاها اینگونه رفتار می کنند. در هر حوزه که بخواهید کار کنید اولین قدم رجوع به تحقیقات و نظریات صاحبنظران است.

لزوم استفاده از اراضی آستان قدس برای توسعه مشهد

من متولد مشهد هستم و حدود 30 سال کار آموزشی، تحقیقاتی و اجرایی کرده ام. همواره تلاش کرده ام در حوزه های مختلف تصویری مطلوب از آینده مشهد تدارک ببینم یا اینکه با تحقیقاتی زمینه تشخیص آن را فراهم نمایم.

اولین آرزوی من آنست که مراکز آموزشی در مشهد با برنامه دقیق تری فعالیت های خودشان را انجام دهند و منطبق بر نیاز شهر مشهد سیستم آموزشی خود را تنظیم کنند. اگر به دنبال الگوی شهر ایرانی هستیم یا هر الگوی دیگری قاعدتا حوزه آموزش به شدت تاثیر گذار است.

آرزوی دوم من آنست که آستان قدس رضوی  نقش موثر تری برای توسعه شهر مشهد بازی کند و اراضی و امکانات در این مجموعه با نگاه سودآوری سرمایه محور مورد استفاده قرار نگیرد. همین اراضی آستان قدس می تواند برای توسعه شهر بسیار موثر باشد. ما در بسیاری از آنها طرح هایی در دانشکده طراحی کرده ایم که هیچکدام شبیه مشهد مال و جهان مال نبوده است !  لذا امیدواریم مدیران در آستان قدس با نگاهی جامع تر به این منابع بخش عمده آن را بصورت عام المنفعه مصرف کنند وشهر مشهد  علاوه بر بالیدن به مرقد مطهر رضوی و محدوده قدسی و به حرمت آن، به کیفیت مدارس و مساجد و نمایشگاه و موزه و کتابخانه هایش شهره شود.
و آرزوی سوم آنکه به حرمت هویت معنوی شهر بیشتر توجه شود و   روزی “عدالت”  بیش از هر شهر دیگری در ساختارهای معمارانه و شهری مشهد جاری شود و اخلاق حرفه ای معماران و شهرسازان مشهدی زبانزد گردد.

1

_________________________________

مخاطبین عزیز، نخبگان شهری مشهد، علاقه مندان به موضوعات فرهنگی و اجتماعی، مدیران و … می توانند جهت پیشنهاد بحث های مجازی یا پرسش و پاسخ هایی از این دست با smjmj@ در تلگرام در ارتباط باشند یا به mashhadtribune@gmail.com ایمیل بزنند.

مطالب بيشتر
  1. واقعا از منظر یک ادم عادی ویک شهروند ساده موضوعاتی نظیر حریم منظر وحریم بصری که برج سازی های اطراف حرم به ان لطمه زده اند چیز شاقی نیست که در نظر مهندسان وکارشناسان متخصص نمیگنجد ؟ اگر میخواهیم مدرن شویم که هیچ گاه به پای شهرهای مدرن نخواهیم رسید ولی اگر قرار بود نوسازی بافت فرسوده انجام شود آن هم گام به گام وطبق اقای دکتر نه اینکه سیصد هکتار رو ببریم زیر تیغ تخریب وکلی بافت قدیمی ومنازل تاریخی رو تخریب کنیم که میخوایم نوسازی کنیم – خوب وهابیت هم تو طرح نوسازی اطراف مکه ومدینه حرفشون همین بود – اونا اثار معنوی ما رو اربین بردن ما خودمون اثار تاریخی

    دیدگاه توسط مصطفی درتاريخ 23 شهریور, 1395 23 شهریور, 1395 4:44 ب.ظ

  2. عکسهای قدیم فلکه حضرت رو که میبینی درک این موضوع خیلی ملموسه که ادم با طی مسیری که از شلوغی شهر فاصله گرفته بر اساس اداب زیارت وگام برداری در مسیر زیارت خودش را آماده میکند برای تشرف ولی چرا الان نتونستن اون حریم رو حفظ کنن وطرف از چهار طرف که میخواد مشرف بشه تا دم در حرم درگیر ماشین واتوبوس وبگو مگو با راننده ها و چانه زنی با مغازه دارا وترافیک و شلوغی مسیرهای منتهی به حرم است یعنی طرف زمانی ندارد که خودش را اماده کند برای زیارت چون به حرم که میرسد مدام ذهنش درگیر مسایل قبلیست ووقتی هم که میخواد خارج بشه بجای تامل در زیارت اماده میشود برای مواجهه بادغدغه های بیرون حرم واینچنین بود که آرامش روحی و روانی زیارت شد قربانی دستاورد توسعه شهری

    دیدگاه توسط مصطفی درتاريخ 23 شهریور, 1395 23 شهریور, 1395 4:56 ب.ظ